Anna Sawieljewna odwróciła się, gdy usłyszała dziecięcy głos:
– Upadł pani ziemniak.
Przed nią stali dwaj chłopcy, chudzi, w znoszonych kurtkach, podobni do siebie jak dwie krople wody. Jeden z nich podniósł kartofel, otarł go o nogawkę spodni i podał jej z taką ostrożnością, jakby to było coś cennego. Drugi nie odrywał wzroku od blaszanej tacki z gotowanymi ziemniakami. Patrzył tak, jak patrzy człowiek, który dawno nic nie jadł.
– Dziękuję wam, chłopcy. A czego tu się tak kręcicie? Już trzeci raz was dzisiaj widzę.
Starszy tylko wzruszył ramionami.
– Tak sobie.
Anna Sawieljewna aż za dobrze rozumiała to ich „tak sobie”. Owinęła dwa gorące ziemniaki w starą gazetę, dorzuciła do środka kiszonego ogórka i podała im paczuszkę.
– Przyjdziecie jutro, pomożecie mi ponosić skrzynki. Zgoda?
Chwycili zawiniątko bez słowa i zniknęli tak szybko, jakby bali się, że ktoś im to odbierze.
Wieczorem, gdy Anna Sawieljewna wracała do domu z ciężkim pojemnikiem wody, pojawili się znowu. Nic nie mówili, po prostu podeszli, przejęli ciężar i zanieśli go aż pod samą furtkę. Wtedy starszy wyciągnął z kieszeni dwie stare, starte monety.
– To po tacie – wydusił cicho. – Był piekarzem. Potem umarł. Nikomu ich nie oddamy… ale może pani popatrzeć.
Wystarczyło jedno spojrzenie, żeby wszystko zrozumieć. Dla tych chłopców były to chyba ostatnie rzeczy, jakie zostały im po rodzinie.
Sasza i Grisza zaczęli przychodzić codziennie. Anna karmiła ich tym, co udawało się przynieść z domu, a oni nosili worki, skrzynki i pomagali przy stoisku. Jedli szybko, w milczeniu, ze spuszczonymi oczami. Pewnego dnia nie wytrzymała i zapytała:
– Gdzie wy śpicie, chłopcy?
– W piwnicy przy ulicy Zawodskiej – odpowiedział Grisza. – Jest sucho, proszę się nie martwić.
– Jak mam się nie martwić? Właśnie dlatego pytam.
Sasza podniósł na nią spojrzenie.
– My nie jesteśmy żebrakami. Dorośniemy i otworzymy piekarnię. Taką jak miał tata.
Anna tylko skinęła głową. Nie wypytywała ich więcej. Widziała, że obaj trzymają się dzielnie, a w tym dziecięcym uporze było więcej siły niż u niejednego dorosłego.
Niedługo potem zaczął się do niej przyczepiać ochroniarz z targu, Wiktor Kuźmicz. Jego żona sprzedawała solone ryby, ale mało kto do niej podchodził, podczas gdy u Anny kolejka stała niemal bez przerwy. Mijając jej stragan, mruczał złośliwie:
– Świętą z siebie robisz? Obdartusów dokarmiasz?
– Nie twoja sprawa.
– Jeszcze jak moja. Ja tu pilnuję porządku.
Coś notował w swoim zeszycie, długo i nieprzyjemnie przyglądał się chłopcom. Anna Sawieljewna czuła, że knuje coś niedobrego. Nie przypuszczała jednak, że skończy się to aż tak okrutnie.
Stało się to w środę. Pod jej stoisko podjechał samochód. Wysiadły z niego dwie kobiety i dzielnicowy. Sasza i Grisza akurat układali skrzynki i na ich widok zastygli ze strachu.
– Aleksandr i Grigorij Siergiejewowie?
– Tak – odpowiedział starszy.
– Zbierajcie się. Jedziecie z nami.
Anna Sawieljewna zrobiła krok do przodu.
– Dokąd ich zabieracie?! Są ze mną, ja za nich odpowiadam!
– Wykorzystuje pani osoby niepełnoletnie do pracy – powiedziała chłodno jedna z kobiet i skinęła głową w stronę Wiktora Kuźmicza, który stał kawałek dalej z założonymi rękami. – Otrzymaliśmy zgłoszenie. Dzieci powinny pozostawać pod opieką państwa.
– Ja ich nie wykorzystuję! Ja ich karmię!
– Ciociu Aniu, nie trzeba – powiedział cicho Sasza. – Niech się pani z nimi nie szarpie.
Grisza milczał, zaciskając pięści tak mocno, że pobielały mu knykcie. Chwycono go za ramię i poprowadzono do auta. Anna rzuciła się za nimi, złapała kobietę za rękaw.
– Proszę zaczekać! Ja mogę załatwić opiekę, mogę…
– Jest pani emerytką. Proszę odejść. Chłopcy trafią do różnych placówek.
– Do różnych?!
Drzwi samochodu zatrzasnęły się z głuchym hukiem. Anna Sawieljewna została pośrodku targu i patrzyła, jak twarz Saszy przyciska się do szyby. Jego usta poruszyły się bezgłośnie:
„Dziękuję”.
Wiktor Kuźmicz przeszedł obok, pogwizdując pod nosem.
Minęło dwadzieścia lat.
Anna Sawieljewna już dawno nie handlowała na targu. Mieszkała w małej, rozsypującej się chatce na skraju osady pod Niżnym Nowogrodem i z trudem wiązała koniec z końcem. Często myślała o tamtych chłopcach. Czy żyją? Czy zdołali się odnaleźć? Czasem śnili jej się przy straganie – jak stoją obok siebie, jedzą gorące ziemniaki, a ona głaszcze ich po głowach.
Wiktor Kuźmicz mieszkał po drugiej stronie drogi. Postarzał się, przygarbił, ale przy spotkaniach wciąż krzywił się tak samo.
– I co, Sawieljewna, dalej wspominasz tych swoich bezdomniaków?
Anna milczała. Nie miała już siły, by się z nim spierać.
W sobotę, kiedy grzebała w grządkach, ulicą powoli przejechały dwa wielkie samochody. Czarne, lśniące, zupełnie niepasujące do ich zapomnianej przez świat osady. Sąsiedzi wychylili się z okien, ktoś wybiegł przed dom.
Oba auta zatrzymały się tuż przed jej furtką.
Z wnętrza wysiedli dwaj eleganccy mężczyźni w drogich garniturach. Wysocy, podobni do siebie, z pieprzykiem przy lewym oku. Anna Sawieljewna wyprostowała się gwałtownie, a łopata wypadła jej z rąk.
– Ciociu Aniu?
Głos zadrżał i w tej jednej chwili rozpoznała ich po spojrzeniu. Było dokładnie takie samo jak wtedy, dwadzieścia lat wcześniej.
– Sasza?..
Skinął głową. Obok niego stał Grisza, milczący, uśmiechnięty, jakby sam nie wierzył, że ten moment naprawdę nadszedł. Po chwili Sasza zrobił krok naprzód i wyjął spod koszuli łańcuszek, na którym wisiała stara miedziana moneta.
– Ja i Grisza zawsze ją nosimy. Nigdy się z nią nie rozstaliśmy.
Anna Sawieljewna objęła ich obu i przez długą chwilę nie potrafiła się odsunąć. Bała się, że jeśli puści, wszystko okaże się tylko snem.
Sąsiedzi patrzyli na to z niedowierzaniem. Grisza otarł twarz dłonią i cofnął się pół kroku.
– Szukaliśmy pani przez trzy lata. Targ zburzyli, ludzie się rozjechali. Sprawdzaliśmy archiwa, stare księgi adresowe. Myśleliśmy już, że nigdy pani nie znajdziemy.
Sasza ujął ją za rękę.
– Przyjechaliśmy zabrać panią do siebie. Mamy teraz sieć piekarni, siedemnaście punktów. Wtedy nas rozdzielili, ale odnaleźliśmy się, uciekliśmy z domów dziecka i zaczęliśmy wszystko od zera. A przez cały ten czas pamiętaliśmy, kto podał nam jedzenie, kiedy nikt inny nie chciał nawet spojrzeć w naszą stronę.
– Oj, dzieci… ale ja tu mam wszystko w porządku…
– W porządku? – Grisza spojrzał na przekrzywioną chatkę. – Ciociu Aniu, wtedy oddawała nam pani ostatnie, co miała. Teraz nasza kolej. Zamieszka pani ze mną. Albo z Saszą. Już tydzień się o to kłócimy.
– U mnie bliżej do szpitali – wtrącił Sasza. – A u mnie działka większa i ogród piękniejszy – odbił mu Grisza.
Przekrzykiwali się zupełnie jak kiedyś, gdy byli dziećmi. Anna Sawieljewna rozpłakała się cicho.
Zza płotu wychylił się Wiktor Kuźmicz. Wpatrywał się w samochody i w mężczyzn w drogich ubraniach, nie rozumiejąc, co się dzieje. Sasza podszedł bliżej.
– Pan jest Wiktor Kuźmicz? Ochroniarz z targu?
Tamten kiwnął głową.
– To pan wtedy oddał nas do opieki?
Przez chwilę milczał, po czym poruszył podbródkiem.
– Takie było prawo. Dziećmi nie wolno było komenderować.
Grisza uśmiechnął się krzywo.
– Wie pan, gdyby nie pan, pewnie dalej gnilibyśmy w tej piwnicy. A tak nas rozdzielili, potem po sześciu latach odnaleźliśmy się, uciekliśmy i zbudowaliśmy wszystko od podstaw. Można powiedzieć, że przewrócił pan nasze życie do góry nogami.
Sasza podał Wiktorowi wizytówkę.
– Tu są nasze kontakty. Tak na wszelki wypadek. Nie chowamy urazy. W przeciwieństwie do niektórych.
Wiktor Kuźmicz drżącymi palcami odwrócił kartonik i przeczytał: „Piekarnie Siergiejew & Siergiejew”. Jego twarz jakby nagle opadła. Nie powiedział ani słowa, tylko odwrócił się i zgarbiony poszedł do domu.
Anna Sawieljewna spakowała się w pół godziny. Zresztą niewiele miała – raptem dwie torby. Sasza i Grisza pomogli jej wsiąść na tylne siedzenie, okryli ją kocem z taką troską, jakiej dawno nie zaznała.
Gdy samochody ruszyły, obejrzała się jeszcze raz. W oknie domu Wiktora Kuźmicza stał nieruchomy cień. Patrzył za nimi. W tym spojrzeniu nie było już ani złości, ani dumy – tylko pustka człowieka, który całe życie szkodził innym, a na końcu został sam z niczym.
– Ciociu Aniu – odezwał się Sasza, spoglądając w lusterko. – Pamięta pani, jak obiecaliśmy, że otworzymy piekarnię?
– Pamiętam.
– Tę najważniejszą nazwaliśmy „U Cioci Ani”. I codziennie karmimy tam za darmo dzieci, które nie mają dokąd pójść.
Anna zamknęła oczy. Dwadzieścia lat wcześniej po prostu nakarmiła dwóch głodnych chłopców i nie odwróciła wzroku. A oni wrócili i oddali jej stokrotnie więcej.
Samochody wyjechały na trasę. Stara osada została za nimi. Przed Anną zaczynało się nowe życie. Takie, na które zasłużyła wyłącznie dlatego, że w najważniejszej chwili pozostała człowiekiem.
