— Sławik, kiedy twoja matka wreszcie przestanie wydzwaniać bez końca? Ile można tego słuchać co tydzień?
Sława spojrzał na żonę z zakłopotaniem.
— Ma jubileusz, Olesia. Sześćdziesiąte urodziny… Mama prosi, żebym przyjechał chociaż na jeden wieczór.
— Na wieczór?! — Olesia skrzywiła się z niesmakiem. — Ty mówisz poważnie? Jutro zamiast siedzieć przy stole z ważnymi ludźmi w Moskwie, chcesz jechać do swojej kurskiej wsi i zajadać jakieś pierogi ze starymi babami?
Spojrzała na niego tak, jakby powiedział coś haniebnego.
— Słyszysz sam siebie? Ty jesteś Wiaczesław Morozow, współwłaściciel wielkiej firmy! A twoja matka? Woźna w szkolnych korytarzach, całe życie ze ścierką w rękach. To przecież wstyd!
Telefon zadzwonił znowu i Sława odebrał.
— Tak, mamo, tylko szybko, mam spotkanie.
— Sławusiu, synku! — głos matki, rwany przez zakłócenia, drżał niemal od łez. — Chciałam tylko zapytać… Przyjedziesz?
Na jutro szykowała się jak na święto.
— Sobota już jutro, nawet nową niebieską sukienkę założę. Luba pomogła mi wybrać ją w sklepie we wsi.
Zawstydzonym, ciepłym tonem dodała:
— Sąsiedzi ciągle pytają: „Kiedy twój Sławka przyjedzie?” A ja im mówię: „Obiecał, że będzie, już pewnie zaraz dotrze…”
— Niczego nie obiecywałem, mamo! — Sława podniósł głos, kątem oka łapiąc aprobujące spojrzenie żony. — Ja mam ważną transakcję!
Nie potrafił się już zatrzymać.
— Kupuję agroholding, który przyniesie miliony. Jakie sąsiadki, jakie sukienki? Przeleję ci sto tysięcy rubli, kup sobie, co chcesz. I nie dzwoń w godzinach pracy.
Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.
— Sławuś, ja tak się stęskniłam… Upiekłam ci pierogi. Z malinami, takie jak lubiłeś w dzieciństwie…
— Możesz je wyrzucić — uciął ostro.
Julka uśmiechnęła się z zadowoleniem i objęła męża za szyję.
— No, teraz dobrze. Twoja matka to tylko ciężar, Sława. Zrzucisz go z ramion i pójdziesz wyżej.
Nie odpowiedział. Coś jednak zabolało go w środku tak nagle, jakby ktoś wbił cienką igłę prosto pod serce.
W wielkiej sali konferencyjnej czekali już na niego przedstawiciele „AgroPromu”.
Wśród gospodarstw, które miały wejść w transakcję, znajdowało się również to, gdzie jego matka dorabiała już na emeryturze.
O zwykłych pracownikach nikt tam nie myślał. Los ludzi ze wsi nikogo nie obchodził.
Padła nawet uwaga, że gdyby jeszcze wysiedlić całą wieś, można by postawić w tym miejscu świetną fabrykę.
Wieczorem odbywało się przyjęcie w ministerstwie. Olesia błyszczała w nowej biżuterii, śmiała się głośno i z zapałem rozmawiała z żonami ważnych urzędników.
Tylko Sława nie umiał się uspokoić. Coś nie dawało mu spokoju, coś gryzło od środka. Co chwila zerkał na telefon, ale mama już nie dzwoniła.
Obraziła się, pomyślał. I może dobrze. Kupi sobie za moje pieniądze nowy telewizor. W końcu te sto tysięcy to było najlepsze rozwiązanie.
O czwartej nad ranem obudził ich telefon.
— Morozow Wiaczesław Siergiejewicz? — zapytał cicho obcy mężczyzna. — Dyżurny lekarz ze szpitala miejskiego.
Sława od razu usiadł na łóżku.
— Pańska mama zmarła około godziny temu. Zawał. Proszę przyjąć wyrazy współczucia. Bardzo mi przykro.
— Jak to zmarła? — wyszeptał. — Przecież wczoraj… To niemożliwe! Nigdy się na nic nie skarżyła!
Lekarz westchnął ciężko.
— Tak bywa. Zawał przychodzi nagle… Czy może pan przyjechać? Trzeba załatwić dokumenty i odprowadzić mamę.
Sława nie dosłuchał do końca, tylko zaczął w pośpiechu się ubierać. Olesia nawet się nie podniosła. Wszystko słyszała, ale sen był dla niej ważniejszy.
— Po co ten pośpiech? — mruknęła. — I tak już wszystko jasne.
Do rodzinnej wsi było cztery i pół godziny drogi. Im bliżej podjeżdżał, tym mocniej trzęsły mu się ręce.
Przed bramą stał tłum: sąsiadki w chustkach, mężczyźni w starych kurtkach, milczący, poszarzali.
Gdy wysiadł z auta, wszyscy ucichli, odwrócili się i spojrzeli na niego.
— Przyjechał paniczyk — syknęła ciotka Zina, sąsiadka matki. — Przyjechałeś zatańczyć na jej kościach? Wstydu nie masz!
Jej oczy płonęły gniewem.
— Do grobu ją doprowadziłeś, a teraz po spadek przyszedłeś? Pewnie już nawet kupców na ten dom znalazłeś!
— Zejdź z drogi — odburknął. — Gdzie są klucze?
— W zamku. Komu ten twój dom potrzebny? — Zina splunęła mu pod nogi. — Ona go dla ciebie trzymała, sama podłogi myła, na swojego „złotego syna” czekała…
Sława wszedł do środka. Wszystko pozostało na swoim miejscu: sztuczne kwiaty w wazonie, który jej podarował na Nowy Rok, na stole telefon komórkowy — też jego prezent.
W sypialni na łóżku leżała niebieska sukienka. Metka nadal była przypięta. Widocznie jednak jej nie założyła.
Otworzył komodę, szukając dokumentów. Na samym dnie, pod starannie ułożoną stertą wykrochmalonej bielizny, znalazł blaszane pudełko.
W środku leżały wycinki wszystkich jego wywiadów z gazet. Mama przechowywała je z taką troską, jakby były skarbem.
Pod nimi spoczywały stare, pomięte ruble, spięte apteczną gumką. A obok kartka zapisana koślawym pismem:
„Sławusiu, synku mój. Zostawiam ci ten list, na wypadek gdybym nie zdążyła powiedzieć tego osobiście.
Ty tam w Moskwie żyjesz między wilkami, pieniądze mi przysyłasz, a ja ich nie ruszam, tylko odkładam dla ciebie. Może przyjdzie bieda albo stracisz pracę. Żebyś miał do czego wrócić.
Tu jest trzysta tysięcy, trochę dołożyłam z dodatkowych robót. Kup sobie porządny garnitur, żeby przed ważnymi ludźmi nie było ci wstyd. Albo wydaj na coś potrzebnego.
Bardzo cię kocham. Nigdy o tym nie zapominaj. Twoja mama.”
Sława rozpłakał się bezsilnie. Przypomniał sobie wczorajszy wieczór w restauracji — sam rachunek za kolację wyniósł dwieście czterdzieści tysięcy…
Niedawno w sklepie żona uprosiła u niego biżuterię za niemal pół miliona.
A mama, w deszczu i na mrozie, chodziła przy cielętach i pracowała za grosze, żeby dołożyć do pudełka jeszcze jedną setkę.
Żona weszła do domu, a on nawet tego nie zauważył. Nagle Olesia przestała dla niego cokolwiek znaczyć.
— Sława, co tu się dzieje?! — skrzywiła się, zasłaniając nos chusteczką. — Czemu nie odbierasz? Za trzy godziny masz spotkanie! To ważna transakcja!
Sława powoli podniósł na nią oczy.
— Olesia, mamy już nie ma.
— Wiem. Wczoraj słyszałam. Tutejsi już zdążyli wszystko rozgadać. I co z tego? To aż taka tragedia? Biznes to biznes.
Wzruszyła ramionami, jakby mówiła o kimś obcym.
— Z jednej strony nawet dobrze, że odeszła teraz. Nie trzeba będzie jej namawiać do sprzedaży domu. Problem sam się rozwiązał.
Podeszła bliżej i rozkazała zwyczajnym, chłodnym tonem:
— Kończ tu i jedziemy do miasta. Przez ciebie trzeba będzie przełożyć spotkanie, a i tak już się spóźniamy.
Olesia mówiła dalej, coś wyrzucała z siebie z irytacją, ale Sława już jej nie słuchał.
— Wynoś się — powiedział cicho.
— Co? — zmarszczyła brwi. — Teraz naprawdę nie czas na teatr!
— Wynoś się z tego domu! — ryknął tak, że zatrzęsły się szyby. — Idź do swoich ministrów! I zniknij mi z oczu!
Jego głos był tak obcy i tak twardy, że aż zbladła.
— Jeszcze raz cię zobaczę, to cię zniszczę!
Olesia pobielała jak ściana, a jej wargi zaczęły drżeć.
— Ty oszalałeś? Ty… ty jesteś nikim! Nędzarzem! Załatwię, że wyrzucą cię z firmy! Mój ojciec ma takie układy, że nawet nie wiesz!
— Uznaj, że już sam odszedłem — odpowiedział. — W chwili, kiedy wszedłem do tego domu. A teraz nie zatrzymuj się tu ani minuty dłużej.
Kiedy wyszła, Sława osunął się na kolana, przycisnął niebieską sukienkę do twarzy i pierwszy raz od wielu lat rozpłakał się jak dziecko.
Następnego dnia był pogrzeb. Sława razem z ludźmi ze wsi niósł trumnę. Bez marynarki, w czarnej koszuli, szedł ze spuszczoną głową.
Sąsiedzi już nie spluwali za nim. Po pożegnaniu podjechał ten sam biznesmen.
— Wiaczesławie Siergiejewiczu, po co te sceny? — wyszedł z samochodu, ostrożnie omijając kałuże. — Jesteśmy cywilizowanymi ludźmi. Działka jest warta pięć milionów. Ja daję dziesięć. Za taki dom nikt więcej nie zapłaci. Przecież pan sam to rozumie.
Sława zrobił krok naprzód. W ręce trzymał siekierę — chwilę wcześniej naprawiał płot.
— Posłuchaj — powiedział spokojnie. — Ta ziemia nie jest na sprzedaż. I ludzi zbiorę, nikt stąd nie wyjedzie.
Biznesmen zmrużył oczy.
— Sława, prosisz się o kłopoty. Wiesz, czyje to są pieniądze?
— Ty martw się o siebie — Sława podszedł bliżej. — Na ciebie już dawno leżą papiery. Jeśli twoje bydlaki tu wejdą, dokumenty od razu trafią do prokuratury i skarbówki. Chcesz sprawdzić, czy żartuję?
Biznesmen splunął, wsiadł do auta i zatrzasnął drzwi.
— Jesteś nienormalny! Sam kopiesz sobie grób!
Sława tylko krzywo się uśmiechnął.
Po roku w miejscu planowanego magazynu rosły jabłonie. Sława sprzedał mieszkanie, sprzedał swój udział w firmie, we wsi zbudował szkołę i wyremontował fermę.
Wieczorami siadał na ganku własnego domu. Podłogi mył sam. Blaszane pudełko stało w widocznym miejscu, a w środku zamiast pieniędzy były już podziękowania i dziecięce rysunki.
Ciotka Zina często wpadała z gorącymi pierogami.
— No i co, prawniku? Znów siedzisz nad papierami? Chociaż coś zjedz.
Sława brał pieróg, wdychał zapach kapusty i uśmiechał się cicho.
— Wie pani, ciociu Zino, dopiero teraz zrozumiałem…
— Co takiego?
— Że nie ma na świecie nic droższego niż mama. Strasznie żałuję, że zamieniłem jej ciepło na stołeczne sprawy i pieniądze.
Spojrzał gdzieś daleko, na sad i na drogę prowadzącą przez wieś.
— Wszyscy rwą się do miasta, tylko po co? Tu jest spokój, przyroda, dobrzy ludzie. Pani mnie jeszcze codziennie dokarmia, troski mi nie brakuje.
Na chwilę zamilkł, a potem dodał ciszej:
— Mama za życia wielu rzeczy nie zdążyła mi powiedzieć. Teraz chodzę do niej każdego dnia i z nią rozmawiam.
Ciotka Zina westchnęła i pogłaskała go po głowie.
— Najważniejsze, że zrozumiałeś, synku. Dla matek zawsze jesteście dziećmi, nieważne ile macie lat.
Uśmiechnęła się przez łzy.
— Jestem pewna, że twoja mama się nie gniewa. I że jest z ciebie dumna. Wychowała porządnego syna.
