Jeśli kiedykolwiek zdarzyło ci się otworzyć oczy i z przerażeniem odkryć, że nie jesteś w stanie ani drgnąć, ani wypowiedzieć choćby jednego słowa — mimo że umysł działał już zupełnie przytomnie — bardzo możliwe, że doświadczyłaś zjawiska znanego jako paraliż senny.
Występuje ono znacznie częściej, niż wielu osobom się wydaje, jednak przez poczucie nierealności, wstydu i nagłego, obezwładniającego lęku ludzie często wolą milczeć o tym, co przeżyli.
Wiele osób nawet nie wie, że istnieje takie zaburzenie snu jak paraliż senny. A jednak choć raz w życiu może go doświadczyć naprawdę wielu ludzi — nawet jeśli później nie zachowają tego wspomnienia wyraźnie w pamięci.
Paraliż senny to stan pojawiający się tuż przed zaśnięciem albo w chwili wybudzania. Podczas takiego epizodu człowiek pozostaje świadomy, ale nie może się poruszyć ani mówić.
Często towarzyszą temu omamy albo wrażenie oddzielenia od własnego ciała, przez co całe doświadczenie staje się jeszcze bardziej niepokojące i trudne do zapomnienia.
Jak wyjaśniają specjaliści z jednej z klinik zajmujących się snem, paraliż senny pojawia się wtedy, gdy ciało znajduje się jakby „pomiędzy snem a czuwaniem”. Najczęściej trwa od kilku sekund do kilku minut i zalicza się go do parasomnii. Choć odczucia bywają naprawdę przerażające, sam paraliż senny uznawany jest za niegroźny.
Badacze szacują, że około 30% ludzi przynajmniej raz w życiu przeżywa paraliż senny.
Może pojawić się zarówno podczas zasypiania, jak i tuż po przebudzeniu. Do najczęstszych objawów należą niemożność poruszania się lub mówienia, ucisk w klatce piersiowej, poczucie opuszczania własnego ciała, bardzo wyraziste omamy, silny strach albo panika. Czasem taki epizod mija po kilku chwilach, a czasem może przeciągnąć się nawet do 20 minut.
Dlaczego właściwie do tego dochodzi?
W fazie snu REM — czyli wtedy, gdy najczęściej pojawiają się marzenia senne — mózg czasowo blokuje pracę mięśni. Dzięki temu człowiek nie zaczyna fizycznie odtwarzać ruchów, które wykonuje we śnie. Paraliż senny pojawia się wtedy, gdy świadomość budzi się szybciej niż ciało: osoba już rozumie, co się dzieje, ale nadal nie potrafi się poruszyć.
Taki błąd najczęściej bywa prowokowany przez:
Według psycholożki CBT i specjalistki od snu, Katarzyny Wolińskiej, badania pokazują, że osoby mocno przemęczone, żyjące w stresie albo cierpiące z powodu niedoboru snu częściej mierzą się z paraliżem sennym.
Mimo strachu, jaki potrafi wywołać, paraliż senny nie jest niebezpieczny i nie uważa się go za chorobę. To naturalne zjawisko, które ludzie próbują zrozumieć od wielu stuleci. W dawnych tekstach medycznych wspominano o nim już w X wieku, a jeden z pierwszych opisanych przypadków został zapisany przez lekarza w XVII wieku.
W różnych kulturach powstawały własne wyjaśnienia tego stanu: jedni opisywali go jako uczucie, jakby ciało zostało „skute żelazem”, inni mówili o „ucisku ducha”, a jeszcze gdzie indziej przedstawiano go jako „diabła siedzącego na plecach”.
Niektóre osoby podczas paraliżu sennego przeżywają wyjątkowo silne omamy. Wielu ludzi opowiada, że czuje czyjąś obecność w pokoju, jakby ktoś siedział im na piersi, albo nagle dopada ich ciężkie przeczucie nadchodzącego nieszczęścia. Polska artystka Joanna Jankowska pisała o swoim pierwszym takim doświadczeniu w wieku 16 lat: wspominała dziwne wibracje i poczucie, jakby coś ją wciągało. Piosenkarka Zofia Lis również otwarcie mówiła o swoich przerażających epizodach.
Jeżeli taki epizod jednak się wydarzy, warto spróbować skupić się na powolnym, równym oddechu i poruszyć choć jednym palcem u dłoni albo stopy. Gdy wróci nawet minimalny ruch, ciało zwykle stopniowo zaczyna „włączać się” całkowicie.
Im więcej mówi się o paraliżu sennym, tym łatwiej ludziom zrozumieć, co ich spotyka, i uświadomić sobie, że to przerażające doświadczenie jest chwilowe, wytłumaczalne i samo w sobie nie stanowi zagrożenia.
Jeśli znasz kogoś, komu taka wiedza mogłaby pomóc, warto podzielić się z nim tą informacją.
Paraliż senny to jedna z tych historii ciała i umysłu, w które trudno uwierzyć, dopóki nie przeżyje się ich samemu.
