— Działkę sprzedajemy, mieszkanie dzielimy!
— Kaśka! A ty co tu robisz w środku tygodnia? — donośny głos pani Zofii dobiegł zza sąsiedniego płotu tak nagle, że Katarzyna aż drgnęła. — Twoi wczoraj wieczorem stąd odjechali. A twoja teściowa, ta Halina, darła się na całą alejkę, że ty tu już nikim nie jesteś i nikt cię tu więcej pytał nie będzie!
Katarzyna stanęła przy furtce Rodzinnego Ogrodu Działkowego, ściskając w dłoni pęk kluczy tak mocno, że aż zabolały ją palce. Metal starej, zardzewiałej kłódki był chłodny i mokry od porannej rosy. Poprzedniego dnia Paweł zapewniał ją spokojnym głosem, że musi zostać po godzinach w urzędzie, bo zamykają kwartalne sprawozdanie. Ale od rana nie opuszczało jej lepkie, ciężkie przeczucie, które osiadało gdzieś pod żebrami i nie pozwalało normalnie oddychać.
Pchnęła drewniane drzwi werandy.
Zamiast znajomego zapachu sosnowych desek, suszonego majeranku i starych książek uderzył ją kwaśny, duszący odór. Tak pachniały tanie bary przy dworcach: rozlane słodkie wino, zjełczały boczek zostawiony na stole zbyt długo i wilgotne szmaty, w których dawno zalęgła się pleśń.
Na stole przykrytym starą ceratą w prawie wytarte stokrotki stały trzy puste butelki po najtańszym winie. Obok leżał talerz z szarymi kawałkami słoniny, oblepiony ospałymi, tłustymi muchami.
Katarzyna weszła do pokoju i znieruchomiała.
Na łóżku leżała rozłożona biała koronkowa narzuta. Babcia robiła ją ręcznie, cienkim szydełkiem, z bawełnianych nici, przez dwie długie zimy. Traktowała ją jak skarb i pozwalała wyjmować tylko na największe rodzinne święta. Teraz, na środku tej delikatnej bieli, stały wielkie fioletowe klapki z taniej gumy. Z ich podeszew na koronkę osypywała się zaschnięta szara glina.
Katarzyna powoli nabrała powietrza, odwróciła się i wyszła do ogrodu.
Tam, gdzie jeszcze w minioną niedzielę rozkwitały ogromne różowe głowy starych odmian piwonii, które jej dziadek Stanisław przywiózł przed czterdziestu laty ze szkółki pod Skierniewicami, teraz ziała naga ziemia. Krzewów nie ścięto. Wyrwano je brutalnie łopatą, zostawiając poszarpane doły, a na wierzch wysypano grubą warstwę szarej soli z paczki, żeby korzenie już na pewno nie odżyły.
Nieopodal, w miejscu na ognisko, pośród popiołu matowo połyskiwał zwęglony łańcuch. Drewniana huśtawka z rzeźbionymi bokami w kształcie łabędzich skrzydeł, ostatnia rzecz, którą dziadek zdążył zrobić własnymi rękami przed śmiercią, zniknęła. Po prostu porąbano ją siekierą na opał.
— Kaśka, czemu ty tak stoisz i nic nie mówisz? — pani Zofia podeszła już do płotu i, opierając się piersią o sztachety, zaczęła mówić jeszcze głośniej. — Przecież ci tłumaczę: ta twoja Halina rządziła się tutaj jak u siebie. Wrzeszczała, że koniec z pańskimi fanaberiami i hodowaniem bezużytecznych mioteł. Rodzinie, mówiła, ziemniaki potrzebne, a ta dziewucha niech sobie w mieście prawa stroi, księżniczka jedna. A huśtawkę po dziadku sama rąbała… Mówiła, że drewno suche, porządne, na grilla będzie jak znalazł. A twój Paweł tylko torby jej nosił i patrzył pod nogi.
Katarzyna usiadła ciężko na starej ławce przy płocie. Opuszki palców dotknęły szorstkiego drewna, poszarzałego od deszczu i czasu.
— Paweł nosił? — zapytała cicho, niemal bez tonu.
— A jakże! On jej jeszcze klucze sam dał. Widziałam na własne oczy, jak brała je z jego ręki. Potem Halina przy kranie się chwaliła: „No, przycisnęliśmy pannę. Teraz działka będzie na Pawełka, papiery już w starostwie złożone”.
Katarzyna wyjęła z kieszeni kurtki telefon i otworzyła swój profil w elektronicznym systemie ksiąg wieczystych.
Ekran smartfona odbijał słońce. Zmrużyła oczy, patrząc na obracającą się ikonę ładowania. Po kilku sekundach strona się odświeżyła, a przy rubryce „Status wniosku” pojawiła się czerwona informacja: „Postępowanie wieczystoksięgowe wstrzymane”.
Katarzyna stuknęła w link, pobrała dołączony plik PDF i otworzyła go.
Przed nią był akt darowizny prawa do działki z domkiem drewnianym. Darczyńca: Katarzyna Maria Nowak. Obdarowana: Halina Jadwiga Nowak.
Jej cichy, wygodny Paweł, który zawsze mył po sobie talerz i pucował buty tak, że odbijała się w nich twarz.
W pamięci stanął jej lutowy wieczór. Paweł wszedł wtedy do kuchni, pocierając kark — dokładnie tak robił zawsze, kiedy szykował się do kłamstwa.
„Kasiu, zarząd ROD zbiera listę chętnych na dofinansowanie przyłączy. Podeślij mi skan dowodu i dokumenty działki, zaniosę prezesowi, żebyś sama nie musiała jeździć”.
Uśmiechnęła się wtedy jeszcze i pomyślała: „Jaki troskliwy”. Wysłała dokumenty i zapomniała.
Zamknęła plik i zmusiła się, by głęboko wciągnąć ciepłe działkowe powietrze, w którym teraz wyraźnie czuć było spaleniznę po porąbanej huśtawce.
Katarzyna nie była zwykłą działkowiczką. Pracowała jako geodetka uprawniona i zbyt często widziała, jak najbliżsi potrafią rozszarpać się wzajemnie o kilka arów ziemi albo parę metrów mieszkania. Rok wcześniej, kiedy Halina po raz pierwszy zaczęła mówić, że „Pawełek niby mąż, a na ziemi po cudzym dziadku jak lokator”, Katarzyna pojechała do sądu rejonowego i złożyła zastrzeżenie, że żadna czynność dotycząca jej nieruchomości nie może zostać dokonana bez jej osobistej obecności.
Referendarz, widząc tę adnotację oraz akt darowizny, który Paweł przyniósł „w imieniu żony”, natychmiast zablokował sprawę. Powiadomienie SMS Katarzyna dostała już trzy dni wcześniej, ale postanowiła przyjechać osobiście i zobaczyć, jak daleko byli gotowi się posunąć.
Wstała, wróciła do domu, zdjęła z łóżka ubrudzoną koronkową narzutę, złożyła ją ostrożnie i schowała do torby. W mieście ją dopierze. Potem wzięła ze stołu tłuste klapki teściowej i, krzywiąc się, dwoma palcami wrzuciła je do kosza pod zlewem. Następnie znalazła starą ścierkę i przetarła stół na werandzie, ścierając lepkie ślady taniego wina.
Dopiero wtedy wybrała numer do Anny, koleżanki ze studiów, która prowadziła kancelarię notarialną w centrum miasta.
— Anka, cześć. Potrzebuję najmocniejszego, nie do ruszenia projektu umowy o podział majątku wspólnego. Tak, na dzisiaj. Wpisz tam mieszkanie w mieście, samochód Pawła i wszystkie jego konta bankowe. Zrób to tak, żeby żaden prawnik nie miał się do czego przyczepić. Tak, rozwodzę się. Nie, nie płaczę. Anka, oni spalili piwonie mojego dziadka.
Po zakończeniu rozmowy Katarzyna wybrała drugi numer — do wydziału prawnego urzędu miasta, w którym Paweł od sześciu lat pracował jako starszy specjalista. Doskonale wiedziała, że już samo widmo postępowania karnego, zgłoszenia próby oszustwa i podrobienia dokumentów wystarczy, by czekała go komisja dyscyplinarna, a potem zwolnienie z powodu utraty zaufania. Z takim piętnem nikt nie przyjmie go później do administracji nawet na portiernię.
— Halo, Martusiu? Cześć. Powiedz mi, wnioski do komisji etyki bierze się u sekretarki czy można pobrać ze strony? Nie, nie dla mnie. Dla mojego Pawła. Tak, szykuję niespodziankę.
Kładąc telefon na wymytym stole, Katarzyna spojrzała przez okno na pustą rabatę. Przed nimi był piątek. Właśnie tego dnia Paweł i Halina mieli tu przyjechać, żeby uroczyście ogłosić się gospodarzami jej ziemi.
Katarzyna usiadła w fotelu i zaczęła czekać.
Następnego dnia.
— O, Kaśka, już jesteś? No i dobrze, dawaj, pomożesz nosić skrzynki z bagażnika! — Halina wpadła na werandę, otwierając drzwi kopniakiem.
W rękach niosła plastikową skrzynkę z sadzonkami pomidorów, owiniętą starymi, pożółkłymi gazetami. Za nią, ciężko dysząc, wszedł Paweł. Dźwigał wielki worek sadzeniaków. Na twarzy męża zastygł dziwny wyraz: połączenie udawanej powagi i źle ukrywanego strachu.
— Gdzie to postawić? — sapnął Paweł, unikając wzroku żony.
— Prosto na stół, synku, a gdzie niby! — teściowa bezceremonialnie odsunęła notes Katarzyny i postawiła skrzynkę z ziemią na czystym obrusie. — No, Kasiu, bez obrazy. Młoda jeszcze jesteś, głupiutka, a życie swoje robi. My z Pawełkiem pomyśleliśmy i zdecydowaliśmy: tak będzie pewniej dla rodziny. Mężczyzna w domu musi być gospodarzem. Więc te swoje kwiatuszki pożegnaj, zrobimy tu normalny warzywnik. Ziemniaczki, cebulka, pomidorki… A ty posiedzisz sobie w mieście, odpoczniesz.
Katarzyna bez słowa wstała, wyciągnęła rękę, chwyciła skrzynkę za brzeg i spokojnym, równym ruchem zrzuciła ją ze stołu. Plastik pękł z trzaskiem, czarna ziemia i zielone łodygi pomidorów rozprysły się wachlarzem po czystej podłodze werandy.
— Co ty wyprawiasz, dziewucho?! — pisnęła Halina. — Od tej chciwości całkiem ci rozum odebrało?! Paweł, ty ją widzisz? Przecież ona jest nienormalna!
— Proszę usiąść, pani Halino — powiedziała lodowato Katarzyna.
W jej głosie było tyle zimnego spokoju, że teściowa urwała natychmiast. Oparła dłonie na biodrach i głośno wypuściła powietrze przez zaciśnięte zęby.
Katarzyna odwróciła się do męża.
— Paweł, podejdź do stołu.
Zawahał się, cofnął o pół kroku, lecz Katarzyna patrzyła na niego tak, że w końcu podszedł i zatrzymał się przy krawędzi blatu. Otworzyła teczkę i powoli, jeden po drugim, rozłożyła przed nim trzy dokumenty.
— Pierwszy dokument — stuknęła paznokciem w górną kartkę. — Oficjalne zawiadomienie o wstrzymaniu waszej oszukańczej próby przepisania mojej działki. Zastrzeżenie, że bez mojej osobistej obecności nie wolno przeprowadzić żadnej czynności, złożyłam rok temu.
Pawłowi drgnęła broda. Szybko zerknął na matkę, ale ona tylko zacisnęła usta ze złości.
— Drugi dokument — Katarzyna położyła przed nim następną kartkę. — Projekt zawiadomienia na policję o usiłowaniu oszustwa znacznej wartości i posłużeniu się cudzymi dokumentami. Kara jest bardzo realna, Paweł. Do pięciu lat. Twoje ślady przy akcie złożonym w urzędzie już są w systemie.
Paweł pobladł jak ściana.
— I trzeci dokument — przesunęła ostatnią kartkę. — Kopia mojego pisma do komisji do spraw etyki i odpowiedzialności pracowników urzędu miasta. Gdy pojawiają się znamiona postępowania karnego, kontrola rusza z automatu. W poniedziałek rano cały ten pakiet znajdzie się na biurku twojego przełożonego.
— Kasia… — wycisnął Paweł prawie bezgłośnie. — Katarzyna, co ty…
— Milcz — ucięła. — Teraz słuchasz warunków. Masz dokładnie pięć minut.
— Katarzyna! — wrzasnęła Halina, wczepiając się synowi w rękaw. — Nie słuchaj jej! Szantażystka jedna! Jakie ona ma niby znajomości? Nigdzie nie pójdzie! Blefuje! Pawełku, synku, trzymaj się, zaraz zadzwonimy do mojego prawnika…
— Mamo, zamknij się! — nagle ryknął Paweł.
Na jego bladej twarzy pojawiły się wielkie krople potu. Gwałtownie wyrwał rękaw z palców matki. Jego spokojne życie w ciepłym gabinecie urzędu, pewna emerytura i służbowa skoda przemknęły mu przed oczami i rozsypały się w proch.
— Kasiu… A mieszkanie? Przecież ja muszę gdzieś mieszkać… — wymamrotał żałośnie.
— Zamieszkasz u mamy — odparła lodowato Katarzyna. — Ma dwa pokoje w bloku z wielkiej płyty, miejsce się znajdzie. A teraz pakujesz jej rzeczy i wyprowadzasz ją za bramę ROD. Żeby nigdy więcej nie było tu po niej śladu. Twoje pięć minut się kończy, Paweł.
— Paweł! Ty własną matkę na ulicę wyrzucisz?! Przez tę dziewuchę?! — Halina zaczęła ciężko oddychać i złapała się za serce, ale jej zwyczajny teatr tym razem nie zadziałał.
— Mamo, pakuj rzeczy! — krzyknął Paweł. — Rozumiesz, że mogą mnie wsadzić?! Tego chciałaś z tymi swoimi grządkami?! Przez twój upór pójdę pod sąd! Natychmiast się pakuj!
Rzucił się do pokoju, szarpnął drzwi starej szafy i zaczął wyrzucać na podłogę rzeczy matki: wełniane swetry, wytarte podomki, pstrokate chustki. Halina stała pośrodku werandy, jakby nie była w stanie uwierzyć w to, co się dzieje. Cała jej władza nad synem pękła jak bańka mydlana w obliczu jego własnego strachu.
Po dziesięciu minutach Paweł wyciągnął na werandę ogromną, kraciastą torbę z bazaru, zapiętą byle jak na słaby zamek.
— Pawełku… — przeciągnęła cicho i z urazą teściowa, ale syn nawet na nią nie spojrzał. Chwycił ją za łokieć i niemal pociągnął do wyjścia.
— Idź, mamo. Szybciej, proszę. Pociąg za dwadzieścia minut, zdążysz.
Katarzyna stała na schodkach, z rękami skrzyżowanymi na piersi, i patrzyła w milczeniu.
Zmierzch szybko opadał na ogródki działkowe. Paweł prawie wypchnął matkę za metalową furtkę, rzucił torbę pod jej nogi i z hukiem zasunął rygiel. Halina została na środku piaszczystej alejki, przydeptując sobie rąbek długiej spódnicy. Z ciemności dobiegł jej głuchy krzyk, przechodzący w pisk:
— Żebyście sczeźli, wy niewdzięczniki! Zapamiętasz moje słowa, Paweł! Jeszcze do matki na kolanach przypełzniesz!
Ale Paweł już biegł z powrotem na werandę, pośpiesznie ocierając czoło rękawem kurtki.
— Kasiu, zrobiłem wszystko, jak kazałaś. Jedźmy do notariusza, podpiszę wszystko. Tylko proszę, nie składaj tych papierów…
— Jedziemy — powiedziała cicho Katarzyna, zabierając ze stołu teczkę.
Następnego dnia.
— Kasiu, wykopałem dół pod trzeci krzew… — Paweł wbił łopatę w ciężką, szarą glinę i starł pot z czoła brudnym wierzchem dłoni. — Tutaj więcej drenażu trzeba, prawda? Tak jak robił twój dziadek?
Katarzyna siedziała na werandzie i powoli mieszała herbatę w starej filiżance po dziadku, z wytartym złotym rantem. W domu znów pachniało sosną, suszonym majerankiem i czystością. Babciną koronkową narzutę, ostrożnie doprane z gliny i wysuszoną na wietrze, bielono na równo zaścielonym łóżku.
Spojrzała przez otwarte okno na męża.
Paweł wyglądał mizernie. Jego dawniej idealnie ułożone włosy sterczały teraz we wszystkie strony, twarz mocno spaliło mu słońce, a dłonie urzędnika, zaklejone na krzyż tanim materiałowym plastrem, pokryły się wielkimi żółtymi pęcherzami. Obok niego na trawie stały ciężkie czarne donice ze szkółki. Na każdej bielała plastikowa etykieta: „piwonia różowa, odmiana kolekcjonerska, trzyletnia”. Paweł wydał na nie całą prywatną skrytkę pieniędzy, którą przez trzy lata odkładał na nowego, mocnego laptopa.
— Dodaj wiadro piasku i popiół — powiedziała krótko Katarzyna, nawet nie upijając herbaty.
Paweł postał chwilę, przestępując z nogi na nogę, jakby liczył, że zaprosi go na werandę albo chociaż poda mu zimny kompot. Ale Katarzyna patrzyła obok niego, na świeżo pobieloną obudowę studni.
— Kasiu… — odezwał się cicho, robiąc krok ku schodkom. — Przecież ja wszystko naprawiam, prawda? Krzewy znalazłem porządne, huśtawkę po rysunkach zamówiłem u stolarza, przywiezie ją w przyszły weekend… Może jeszcze wszystko da się odzyskać? Jak dawniej? No dobrze, zrobiłem głupstwo, posłuchałem mamy, ale chyba udowodniłem, że zrozumiałem?
Katarzyna odstawiła filiżankę na spodek.
— Niczego nie udowodniłeś, Paweł — odpowiedziała spokojnie, bez złości. — I niczego nie da się już przywrócić. Jesteś tutaj nie dlatego, że jesteś dobrym mężem. Jesteś tutaj, bo ratujesz własną skórę przed sprawą karną i zwolnieniem dyscyplinarnym.
Paweł przełknął ślinę.
— Ale przecież się staram… — mruknął, opuszczając głowę.
— Odpracowujesz dług wobec mojego dziadka — Katarzyna wstała i podeszła do balustrady, patrząc na niego z góry. — Za to, że podniosłeś rękę na jego pamięć i ukradłeś moje dokumenty. Kiedy ten ogród będzie taki jak przed waszym przyjazdem — czysty, żywy i kwitnący — wtedy się zastanowię. Czy złożyć pozew o rozwód od razu, czy dać ci jeszcze trochę czasu, żebyś pobył moim kierowcą i robotnikiem. A teraz idź kopać. Zaraz zajdzie słońce, a masz jeszcze trzy krzewy do posadzenia.
Mąż postał sekundę, bez słowa odwrócił się, podszedł do wykopu, chwycił trzonek łopaty i znów z całej siły wbił sztych w upartą ziemię.
Katarzyna patrzyła na jego zgięte plecy z lekkim, prawie niedostrzegalnym uczuciem ulgi.
Za płotem sąsiadki z działek już szeptały między sobą, obserwując, jak dawniej ważny i dumny Paweł posłusznie zgina kark pod chłodnym spojrzeniem żony. Jedne kobiety z satysfakcją mówiły: „Dobrze mu tak, zdrajcy, niech się teraz napoci!”. Inne wzdychały ze współczuciem: „No czy tak można z chłopem? Baba całkiem oszalała przez jakieś kwiatki, wyciśnie go do cna i wyrzuci…”.
Ale Katarzynie było zupełnie obojętne, co mówią.
