Kiedy Elżbieta zadzwoniła do mnie w sobotni poranek i oznajmiła niespodziewanie: „Postanowiłam. Przeprowadzam się do niego”, nie poczułam większego zaskoczenia. Znałyśmy się od dwudziestu lat, więc przez ostatnie dwa miesiące doskonale widziałam, jak bardzo się zmieniła. Promieniała, śmiała się częściej, zaczęła malować usta intensywną szminką, a w jej głosie pojawiła się ta szczególna nuta, którą kobieta ma w sobie tylko wtedy, gdy naprawdę się zakocha.
Elżbieta miała pięćdziesiąt cztery lata, a Marek trzydzieści osiem. Dzieliło ich szesnaście lat. Poznali się zupełnie przypadkiem podczas wystawy malarstwa w jednej z krakowskich galerii. Elżbieta przyszła sama. Marek zatrzymał się przy niej i zapytał, co sądzi o obrazie wiszącym na przeciwległej ścianie. Zwykła rozmowa szybko przerodziła się w dłuższą wymianę zdań. Potem wymienili się numerami telefonów. Tydzień później zaprosił ją na kolację. Po niej przyszło kolejne spotkanie, spacer po Starym Mieście, przedstawienie teatralne i weekendowy wyjazd nad jezioro.
Elżbieta opowiadała mi o tym wszystkim przez telefon z entuzjazmem siedemnastolatki:
— Wyobrażasz sobie, że on naprawdę mnie słucha? Nie udaje zainteresowania, tylko pamięta, co mówię. Trzy tygodnie temu wspomniałam mimochodem o pewnej książce, a wczoraj przyniósł mi ją do domu!
Cieszyłam się razem z nią. Od rozwodu minęło osiem lat, a przez ostatnich pięć Elżbieta mieszkała sama. Czasami spotykała się z mężczyznami, jednak żadna z tych relacji nie przerodziła się w coś poważnego. Brakowało tego nieuchwytnego poruszenia, które sprawia, że człowiek chce zostać przy drugiej osobie na dłużej.
Przy Marku wszystko potoczyło się błyskawicznie. Dlatego kiedy wyznała mi, że zaproponował wspólne mieszkanie, nie próbowałam jej powstrzymywać.
— Czemu nie? Spróbuj — powiedziałam. — Masz prawo być szczęśliwa.
Pod koniec maja Elżbieta przeniosła się do jego mieszkania. Pomagałam jej pakować ubrania, książki i drobiazgi, które przez lata zgromadziła w swoim domu. Była wyraźnie zdenerwowana, co chwilę sprawdzała, czy na pewno o niczym nie zapomniała, ale jednocześnie wyglądała na tak szczęśliwą, jak dawno jej nie widziałam.
— Wiesz, co jest najdziwniejsze? — powiedziała wtedy. — Prawie wcale się nie boję. Po raz pierwszy od wielu lat mam wrażenie, że robię coś właściwego.
Minął jednak zaledwie miesiąc, a Elżbieta wróciła do swojego mieszkania.
Bez wyjaśnień.
Napisała tylko krótką wiadomość: „Jestem znowu u siebie. Na razie o nic nie pytaj”.
Uszanowałam jej prośbę.
Najpierw minęły trzy miesiące, potem pół roku, a w końcu niemal cały rok. Elżbieta ani razu sama nie wspomniała o Marku. Nie chciałam naciskać ani zaglądać do miejsca, do którego nie zapraszała.
Dopiero w zeszłym tygodniu, gdy siedziałyśmy w jej kuchni przy kieliszku wina, nagle odłożyła filiżankę i spojrzała na mnie uważnie.
— Chcesz wreszcie wiedzieć, dlaczego od niego odeszłam?
Skinęłam głową.
To, co usłyszałam później, sprawiło, że zupełnie inaczej zaczęłam patrzeć na to, jak łatwo człowiek może krok po kroku zdradzić samego siebie.
Kiedy zrozumiała, że nie żyje własnym życiem, tylko odgrywa cudzą rolę
Elżbieta zaczęła opowiadać od początku.
— Pamiętasz, jak mówiłam, że przy Marku znowu czuję się młoda? Właśnie w tym tkwił problem. On nigdy nie postawił mi żadnego konkretnego warunku. To ja zaczęłam się do niego dopasowywać. Najpierw trochę, potem coraz bardziej, aż w końcu przestałam zauważać, że robię to bez przerwy.
Już podczas pierwszego tygodnia wspólnego życia zauważyła, że boi się wyglądać przy nim „zbyt dojrzale”.
Wstawała przed Markiem, żeby zdążyć się uczesać i zrobić makijaż, zanim otworzy oczy. Nie chciała, żeby zobaczył ją zaspanej, z podkrążonymi oczami i bez podkładu. Kiedy bolała ją głowa, milczała, bo obawiała się, że pomyśli: „No tak, wiek zaczyna dawać o sobie znać”. Gdy wieczorem proponował wyjście, prawie zawsze się zgadzała, nawet jeśli marzyła wyłącznie o tym, żeby położyć się pod kocem i zasnąć.
— Przestałam nawet czytać przed snem — ciągnęła. — Do czytania potrzebuję okularów. Pewnego wieczoru założyłam je przy nim i zauważyłam, że spojrzał na mnie jakoś inaczej. Niczego nie powiedział, naprawdę nic. A ja uznałam, że więcej ich przy nim nie założę. Czytałam w telefonie, powiększając litery tak, że zajmowały prawie cały ekran. Teraz wydaje mi się to absurdalne.
Słuchałam jej w milczeniu. Nie wiedziałam, co odpowiedzieć.
W jej historii rozpoznawałam nie tylko ją, ale także siebie i wiele innych kobiet, które choć raz zaczęły usuwać z własnego życia rzeczy ważne i prawdziwe, byle tylko sprostać wyobrażeniom ukochanego człowieka.
— Zauważyłam też, że prawie wcale nie mówię o wnuczkach — powiedziała po chwili. — Mam dwie i uwielbiam je nad życie. Wcześniej mogłam godzinami opowiadać, co powiedziały, jak się zachowały, co nowego wymyśliły. Przy Marku zaczęłam jednak zachowywać się tak, jakby ta część mojego życia nie istniała. Pewnego razu wspomniałam o nich przy kolacji. Marek lekko się spiął. Nie powiedział nic niemiłego, ale poczułam, że ten temat go krępuje. Od tamtej pory prawie go nie poruszałam.