— Nie przekręcaj moich słów.
— Niczego nie przekręcam. Widzę dwanaście punktów i ani jednego słowa „proszę”. Nie ma tam „jeśli będziesz mogła” ani „jeżeli będzie ci wygodnie”. To nie jest prośba. To rozkaz. Napisałaś rozkaz dla mojej żony.
Teresa z całej siły uderzyła dłonią w stół.
— Chłopcze, ty w ogóle rozumiesz, na co sobie pozwalasz? Twoja matka cię wychowała, karmiła i nie spała po nocach!
— Ciociu Tereso — Michał odwrócił się w jej stronę — z całym szacunkiem, to nie jest pani sprawa. Rozmawiamy tu we troje: moja żona, moja matka i ja. Pani jest gościem. Proszę więc zamilknąć.
Teresa otworzyła usta, lecz nie znalazła odpowiednich słów. Spojrzała najpierw na Elżbietę, potem na Magdalenę. Nikt nie zamierzał jej poprzeć. Sama Elżbieta wyglądała na zdezorientowaną.
— Michał — odezwała się ciszej — naprawdę opowiadasz się teraz po którejś stronie?
— Nie opowiadam się po stronie. Opowiadam się po stronie sprawiedliwości. Daria jest mi najbliższą osobą. Nigdy cię nie obraziła ani nie skrzywdziła. Przyjeżdżaliśmy w każdą sobotę, przywoziliśmy owoce i lekarstwa, a w zeszłym miesiącu naprawiliśmy ci kran. A ty w podziękowaniu wręczyłaś jej listę obowiązków? Jakby była służącą?
— To tradycja! — podniosła głos Elżbieta. — Matka mojego męża mówiła mi dokładnie to samo, a ja wszystko wykonywałam! I co? Rodzina się nie rozpadła!
— A na czym ta rodzina się opierała? — zapytała cicho Daria. — Na strachu? Na bezwarunkowym posłuszeństwie? Na tym, że synowa bała się odezwać? To nie była rodzina, pani Elżbieto. To były koszary.
— Jak śmiesz!
— Tu nie chodzi o odwagę. Ja tylko nazywam rzeczy po imieniu — Daria sięgnęła po torebkę. — Traktowałam panią z prawdziwym ciepłem i chciałam stać się kimś bliskim. Kiedy chorowała pani, gotowałam pani jedzenie. Na każde święto wybierałam nie przypadkowe drobiazgi, lecz prezenty, które mogły panią ucieszyć. Czy pani kiedykolwiek to zauważyła?
Teściowa nie odpowiedziała.
— Nie. Zobaczyła pani tylko, że jestem niewystarczająco posłuszna, zbyt mało cicha i nie należę do pani.
— Daria, skończ już — Magdalena zrobiła krok do przodu. — To ty przyszłaś do naszej rodziny. To ty powinnaś się do niej dostosować.
— Magdaleno — Michał podniósł się z krzesła — jeszcze jedno słowo wypowiedziane takim tonem, a wyjedziemy. I nie wiem, kiedy następnym razem się pojawimy.
— Grozisz mi? — Elżbieta spojrzała na syna z dołu.
— Nie. Ostrzegam. Różnica polega na tym, czy szanuje się rozmówcę.
Daria zapięła torebkę i również wstała.
— Jedziemy. Kiedy będzie pani gotowa porozmawiać bez list, rozkazów i rodzinnego sądu, proszę zadzwonić. Ma pani mój numer. Na razie nie dodałam go jeszcze do zablokowanych. Właśnie na razie.
Wyszli. Drzwi zamknęły się niemal bezgłośnie — bez trzaskania i bez gwałtownego uderzenia.
W mieszkaniu Elżbiety zapadła ciężka cisza.
— Co właściwie przed chwilą się wydarzyło? — zapytała Teresa, gdy wreszcie odzyskała głos.
— To był prawdziwy skandal — odpowiedziała Elżbieta.
— Z tym się zgadzam — przytaknęła Teresa. — Twój syn wybrał tę dziewczynę. Wszystko skończone.
Magdalena milczała. Stała przy stole i patrzyła na leżące obok siebie kartki. Dwie listy, niemal identyczne w treści, lecz skierowane w przeciwne strony. Gdzieś głęboko poczuła nagle wstyd i niepokój. Natychmiast jednak odsunęła od siebie to nieprzyjemne uczucie.
Po trzech tygodniach Magdalena zadzwoniła do Michała. Tym razem jej głos brzmiał inaczej — nie ostro i pewnie siebie, lecz cicho i niepewnie.
— Mogę do was przyjechać?
— Przyjedź — odpowiedział Michał.
Pojawiła się z zaczerwienionymi oczami i pomiętym szalikiem. Usiadła w kuchni, objęła kubek obiema dłońmi i długo nie potrafiła się odezwać. Daria postawiła przed nią talerz z ciastkami i usiadła naprzeciwko.
— Opowiadaj — powiedziała.
— Paweł mi się oświadczył — zaczęła Magdalena. — Miesiąc temu. Zgodziłam się.
— Gratuluję — powiedział Michał. — Tylko po twojej minie nie widać, żeby wydarzyło się coś dobrego.
— Jego matka… Jego matka przygotowała dla mnie listę.
Daria nawet nie drgnęła. Michał powoli odstawił kubek na stół.
— Jaką listę? — zapytał, choć już znał odpowiedź.
— Listę obowiązków. Co mam robić w jej domu, jak przyjmować męża, jakie potrawy gotować i jak odzywać się przy gościach. Czternaście punktów — Magdalena podniosła oczy. — Powiedziała, że w ich rodzinie od zawsze tak się robi. Najpierw podporządkowała się temu babcia, potem matka, a teraz przyszła kolej na mnie.
— Co jej odpowiedziałaś?
— Nic. Byłam tak zaskoczona, że nie potrafiłam wydusić słowa. Paweł stał obok i milczał. Zachowywał się, jakby wszystko było zupełnie normalne. Jakbym miała po prostu wziąć kartkę i posłusznie wykonać każde polecenie.
Daria patrzyła na Magdalenę bez satysfakcji i bez cienia triumfu. Po prostu uważnie jej słuchała.
— Nic ci to nie przypomina? — zapytała cicho.
Magdalena z trudem przełknęła ślinę.
— Przypomina.
— Co poczułaś, kiedy ta kobieta podała ci kartkę?