Tym razem Natalia nic nie odpowiedziała. Właściwie przez bardzo długi czas milczała. Za każdym razem, kiedy próbowała rozmawiać o wydatkach, Michał patrzył na nią tak, jakby sugerowała pozostawienie bezbronnej kobiety na ulicy.
Poczucie obowiązku wobec matki tkwiło w nim niezwykle głęboko. Każdą uwagę dotyczącą kolejnego przelewu odbierał niemal jak osobistą zniewagę.
— Ty po prostu tego nie rozumiesz — powtarzał. — Dorastałaś w normalnej, pełnej rodzinie. Ja miałem tylko ją. Jedną matkę.
Natalia rzeczywiście wychowała się w innych warunkach. Jej ojciec nigdy nie opuścił rodziny, a matka zawsze była blisko. Mimo to, co wydawało się niemal niewiarygodne, przez całe życie ani razu nie poprosiła córki o pieniądze.
Nawet wtedy, gdy było jej ciężko.
Natalia wiedziała, że lodówka Krystyny działała tylko wtedy, kiedy miała na to ochotę, a skromna pensja pracownicy budżetówki ledwie wystarczała na żywność i rachunki. Matka jednak nie narzekała. Na każde pytanie o zdrowie, pieniądze czy codzienne trudności odpowiadała podobnie:
— U mnie wszystko dobrze. Nie martw się i lepiej opowiedz, jak wy sobie radzicie.
Porównanie obu kobiet nasuwało się samo. Z każdym rokiem stawało się też coraz bardziej bolesne.
Schemat był już łatwy do przewidzenia. Teresa dzwoniła do syna niby tylko po to, żeby porozmawiać, lecz każda rozmowa prędzej czy później kończyła się nowym problemem. Raz sąsiedzi zalali jej mieszkanie. Innym razem gwałtownie skoczyło jej ciśnienie i potrzebowała wyjątkowo drogich leków. Kiedy indziej wstydziła się pokazać znajomym w starej kurtce.
Michał reagował za każdym razem tak, jakby usłyszał alarm przeciwpożarowy.
Natalia już dawno zauważyła, że nie potrafił odmówić matce. Wystarczyło, by Teresa podniosła głos albo przeciwnie — ciężko westchnęła z poczuciem krzywdy, a dorosły mężczyzna natychmiast zmieniał się w posłusznego chłopca. Był gotów rzucić wszystko i jechać rozwiązać każdy problem.
Początkowo Natalia próbowała rozmawiać ostrożnie, nie wywierając na niego presji.
— Może twoja mama powinna czasem sama spróbować coś załatwić? — sugerowała. — Nie przy każdej trudności musi od razu zwracać się do ciebie.
— Jest emerytką — odpowiadał Michał z kategoryczną miną, jakby przytaczał przepis prawa. — Ma niską emeryturę. Kto jej pomoże, jeśli nie własny syn?
— Ale nasze możliwości też mają granice — przypominała Natalia.
— Wybacz, że nie potrafię porzucić własnej matki — ucinał ostro.
Po takich słowach rozmowa zawsze się kończyła. Każde dalsze zdanie prowadziło do kłótni, a dla Michała spieranie się o pieniądze potrzebne starszej matce było niemal świętokradztwem.
W końcu Natalia przestała głośno wyrażać niezadowolenie. W jej wnętrzu narastało jednak coś innego niż zwykła złość. Była to chłodna, spokojna pewność, że dzieje się coś złego.
Zaczęła dostrzegać prawidłowość. Kiedy tylko na ich koncie pojawiała się większa suma — premia, dodatkowy zarobek albo pieniądze odkładane na konkretny cel — w ciągu kilku tygodni u Teresy wydarzało się coś, co wymagało „natychmiastowej pomocy”.
Wyglądało to tak, jakby kobieta wyczuwała, że syn ma wolne środki.
Pewnego wieczoru, gdy Michał znów pojechał do matki „tylko na pięć minut”, żeby załatwić kolejną pilną sprawę, Natalia została sama w mieszkaniu. Wyjęła zwykły notes i zaczęła zapisywać wszystkie wydatki, które pamiętała.
Nie próbowała obliczać każdej złotówki. Sporządziła po prostu listę: naprawy, lekarstwa, prezenty, pobyty w sanatorium, pieniądze na codzienne życie, telefon, implanty, pomoc dla znajomej Teresy, a także niezliczone kwoty „pożyczone”, których nikt nigdy nie zamierzał oddać.
Lista rosła i rosła.
Okazała się znacznie dłuższa, niż Natalia przypuszczała.
Wtedy po raz pierwszy pomyślała o tym bez emocji, niemal jak księgowa analizująca dokumenty: jeśli nic się nie zmieni, Teresa krok po kroku zabierze im wszystko. Nie dlatego, że była potworem z opowieści, lecz dlatego, że Michał dobrowolnie, z poczuciem winy i przekonaniem o własnym obowiązku oddawał jej każdą zarobioną złotówkę.
Decyzja nie przyszła od razu. Natalia długo ją rozważała. Pytała samą siebie, czy ma prawo tak postąpić, czy będzie to uczciwe wobec męża i czy nie przekroczy granicy, zza której nie ma już powrotu.
Za każdym razem przypominała sobie jednak kolejny telefon Teresy oraz winny wyraz twarzy Michała, który tłumaczył, dlaczego znowu trzeba było wypłacić pieniądze.
Rozumiała, że nie może dłużej milczeć. Zwykłymi rozmowami nie potrafiła przebić muru. Michał słyszał wyłącznie głos matki.
Krystyna mieszkała w małym mieście oddalonym o kilka godzin jazdy. Jej dom był stary, lecz kobieta nigdy się nie skarżyła. Kiedy Natalia pytała o zdrowie albo codzienne trudności, matka zawsze odpowiadała:
— Wszystko jest w porządku, nie martw się. Ja mam swoje życie, ty masz swoje.
Krystyna była szczerze dumna z tego, że nigdy nie poprosiła dzieci o ani grosza. Natalia doskonale jednak wiedziała, że życie matki wcale nie było łatwe.