— Znowu przesadziłaś z solą. Wszystko jest za słone.
Halina Kowalska odsunęła talerz i spojrzała znacząco na zgromadzonych przy stole, jakby musiała tłumaczyć się przed gośćmi z nieudolności własnej synowej.
Marta nawet się nie odwróciła. W prawej dłoni trzymała chochlę, w lewej złożoną ścierkę kuchenną. Za jej plecami olej głośno skwierczał na patelni. W pokoju siedziało dziewięć osób, a każda z nich czekała, aż Marta poda następną porcję.
Była sobota. Od trzech lat wszystkie soboty w jej życiu wyglądały niemal identycznie.
O szóstej rano Marta stała już przy kuchence. Galaretę z nóżek nastawiła poprzedniego wieczoru. Później przygotowała dwie sałatki, zapiekankę ziemniaczaną, wstawiła kurczaka do piekarnika i upiekła szarlotkę, o którą szwagierka poprosiła ją już w środę. Halina ograniczała się do wydawania poleceń. Kazała drobniej kroić ziemniaki, bo — jak podkreślała — to nie stołówka zakładowa. Za każdym razem, gdy Marta niosła półmisek do pokoju, teściowa przypominała jej, żeby zdjęła fartuch. Nie wypadało przecież pokazywać się ludziom w stroju roboczym.
Marta zdejmowała więc fartuch, zanosiła jedzenie, wracała do kuchni i ponownie go zakładała. Do południa przemierzała tę samą trasę co najmniej dwadzieścia razy.
Z salonu dobiegał huk telewizora. Paweł zajmował honorowe miejsce u szczytu stołu, a obok niego siedziała matka. Jego siostra Agnieszka jedną ręką przewijała ekran telefonu, drugą nakładała sobie kolejną porcję sałatki. Jej mąż rozlewał wódkę do kieliszków. Dwoje dzieci rysowało widelcami wzory na jasnym obrusie. Dalsi krewni, którzy przyszli po raz pierwszy, zachowywali się tak swobodnie, jakby od wielu lat jadali tu co tydzień.
— Moja synowa jest naprawdę pojętna — pochwaliła się Halina. — Sama wszystkiego ją nauczyłam. Zanim mnie poznała, nawet jajka nie potrafiła porządnie ugotować.
Powiedziała to z miną prawdziwej pani domu.
Tymczasem Marta doskonale umiała gotować. Przez dziesięć lat pracowała w gastronomii. Najpierw w stołówce przy fabryce, później w barze przy ruchliwej trasie. Pamiętała kolejki ciągnące się przez całą salę, trzysta obiadów, które należało wydać przed czternastą, i gęstą parę unoszącą się nad ladą. Wiedziała, jak nakarmić tłum, nie pomylić zamówień i nie stracić panowania nad sobą. Znała wagę każdej porcji oraz cenę niemal każdego produktu. Kierowcy ciężarówek potrafili nadłożyć kilkadziesiąt kilometrów, żeby zjeść jej żurek i schabowego.
W domu teściowej nikt jednak nie wspominał o jej doświadczeniu. Tutaj istniały tylko dwie role: kucharka i gospodyni. Kucharką była Marta, a za gospodynię wszyscy uważali Halinę.
Goście zachwycali się galaretą i z wdzięcznością spoglądali na teściową. Halina przyjmowała pochwały z lekkim skinieniem głowy, jakby były jej całkowicie należne.
— Do gotowania trzeba mieć talent — oznajmiła. — Nie każdy go posiada. Całe życie spędziłam przy kuchni. Dzieci zawsze chodziły najedzone, a mój świętej pamięci mąż nigdy nie narzekał.
Uniosła kieliszek i powoli omiotła wzrokiem wszystkich siedzących przy stole.
Jej mąż zmarł sześć lat wcześniej. Tyle że za jego życia obiady przygotowywał zupełnie ktoś inny, niż sugerowała teraz Halina. O tym jednak w rodzinie również nie wypadało mówić.
Każda sobota zaczynała się dźwiękiem budzika o wpół do szóstej. Marta jechała na targowisko, zanim miasto zdążyło się obudzić. Ładowała ciężkie torby do samochodu, a potem ruszała do mieszkania teściowej. Tam obierała warzywa, siekała, gotowała, smażyła i piekła. W południe plecy bolały ją już tak mocno, że z trudem się prostowała. Wtedy pojawiali się krewni. Każdy wiedział, gdzie usiąść, i każdy był pewien, że dokładka zostanie podana bez proszenia.
Nikt nie pytał, o której Marta wstała ani ile kosztowały zakupy. Takie pytania po prostu nie przychodziły im do głowy.
Na urodziny Agnieszki Marta niemal dwie doby lepiła pierogi dla dwudziestu osób. Halina osobiście wniosła do salonu wielką misę i oznajmiła, że straciła na przygotowania pół dnia. Nikt nie dowiedział się, że tego dnia teściowa ani razu nie zajrzała do kuchni.
Marta jej nie poprawiła. W tym domu zbyt często wybierała milczenie. Wydawało jej się, że łatwiej przemilczeć kłamstwo, niż rozpoczynać kolejną bezsensowną kłótnię. Niewypowiedziane słowa gromadziły się jednak w niej niczym woda za zamkniętą tamą.
Podczas rodzinnych spotkań Paweł stawał się wyjątkowo rozmowny. Śmiał się głośno, klepał krewnych po ramionach, nalewał alkohol i opowiadał historie z pracy. Przy matce grał troskliwego syna, przed gośćmi — serdecznego gospodarza. Nigdy nie zastanawiał się nad tym, że całe przyjęcie istnieje wyłącznie dzięki pracy jego żony.
Około czternastej w mieszkaniu zrobiło się głośno i wesoło. Dalsza rodzina chwaliła pieczoną rybę, Agnieszka prosiła o przepis na szarlotkę, a dzieci przewróciły szklankę z kompotem. Ciemnoczerwona plama szybko rozlała się po jasnym obrusie.
Halina szerokim gestem wskazała zastawiony stół.