— Uważałem, że praktyczna pomoc będzie bardziej użyteczna niż wyjaśnienia.
— I właśnie to było problemem.
Głos Artura ściszył się.
— Co miałem zrobić? Pojawić się pod drzwiami siedemnastoletniej dziewczyny po pogrzebie i powiedzieć jej, że jej ojciec miał rację w sprawach, w których przez lata uważałem, że się mylił?
Zofia milczała.
— Wstydziłem się — powiedział Artur.
— Nie tylko ty.
Odszedłem, zanim zauważyli, że słucham.
Tego wieczoru zapytałem Zofię, dlaczego odrzuciła pieniądze Artura. Siedziała na kanapie i składała pranie.
— Pieniądze potrafią upraszczać rzeczy, które wcale nie są proste — powiedziała.
— Nie rozumiem.
Złożyła koszulkę Ani.
— Artur myślał, że pomoc finansowa naprawi to, co stało się z tatą.
— Nie pomogłaby?
— Pomogłaby bardzo.
To mnie zaskoczyło.
— Więc dlaczego odmówiłaś?
Zofia przestała składać ubrania.
— Bo byłam wściekła.
— Na Artura?
— Na wszystkich.
Spojrzała w stronę pokoju, w którym spała Ania.
— Mama i tata odeszli. Miałam siedemnaście lat. Wszyscy mówili mi, co powinnam zrobić z wami. Krewni sugerowali, że trzeba nas rozdzielić, bo utrzymanie nas razem będzie zbyt trudne. Pracownik opieki społecznej mówił o planie. Prawnik o dokumentach. A potem milioner, którego nigdy nie widziałam, napisał, że chce opłacać nasze rachunki.
— Myślałaś, że czegoś chce.
— Myślałam, że przyjęcie pomocy oznaczałoby przyznanie, że nie damy sobie rady.
— Przecież nie dawaliśmy sobie rady.
Zofia uśmiechnęła się smutno.
— Nie. Nie do końca.
Po raz pierwszy przyznała to na głos.
— Podejmowałam decyzje ze strachu, Kacper. Czasami przestraszeni ludzie nazywają strach niezależnością, bo niezależność brzmi dumniej.
Usiadłem obok niej.
— Żałujesz, że odmówiłaś?
Długo się zastanawiała.
— Czasami.
W następną sobotę Artur pokazał mi stare zdjęcie. Sprzątaliśmy półki w szklarni, kiedy znalazł pudełko za książkami o ogrodnictwie.
Na fotografii stał obok grupy pracowników przed rzędem niebieskich ciężarówek. Był młodszy, miał ciemne włosy i nie korzystał z laski. Na końcu szeregu stał mój ojciec.
Rozpoznałem go natychmiast.
Tata był szczuplejszy, niż go pamiętałem, ale jego uśmiech pozostał taki sam.
Artur usiadł.
— Miał wtedy trzydzieści jeden lat.
— A pan?
— Czterdzieści osiem.
— Wygląda pan na niezadowolonego.
— Prawdopodobnie taki byłem.
Odwróciłem zdjęcie. Ktoś zapisał na nim datę, a pod nią, innym charakterem pisma:
„Frank Foster — obserwować. Zadaje właściwe pytania”.
— To pan napisał?
Artur skinął głową.
— Lubił go pan.
— Szanowałem go.
— A jednak pan go zwolnił.
— Tak.
Nie próbował się bronić. W pewien sposób ułatwiało to słuchanie.
— Co naprawdę się stało?
Artur oparł się o krzesło.
— Twój ojciec odkrył, że budżet na konserwację jego oddziału został zbyt mocno ograniczony. Poprosił o dodatkowe środki. Kierownictwo zwlekało z odpowiedzią. W końcu zaczął przesuwać pieniądze z innych budżetów, żeby zapłacić za naprawy.
— Wolno mu było?
— Nie.
— Ale ciężarówki trzeba było naprawić.
— Tak.
— Czyli zrobił właściwą rzecz.
Artur spojrzał w stronę ogrodu.
— Zrobił właściwą rzecz w niewłaściwy sposób.
Brzmiało to jak coś, co powiedziałaby Zofia.
— Kiedy audytorzy odkryli te przelewy, uznali, że ukrywa większe problemy. Później znaleziono raporty, które nie zostały dostarczone na czas.
— Dlaczego je ukrył?
— Wstydził się, że naprawy nie zostały ukończone.
— To głupie.
— Tak.
Artur uśmiechnął się blado.
— Twój ojciec powiedział później dokładnie to samo.
— Co pan zrobił?
— Uwierzyłem kierownikom, kiedy powiedzieli, że Frank zachował się nieodpowiedzialnie. Zwolniłem go.
— A później?
— Wiele lat później, podczas kolejnego audytu, odkryłem wewnętrzną korespondencję. Wynikało z niej, że ci sami kierownicy odrzucali jego prośby o dodatkowe finansowanie, zapewniając mnie jednocześnie, że program konserwacji jest w pełni finansowany.
Patrzyłem na zdjęcie ojca.
— Powiedział mu pan?
Głos Artura stał się cichy.
— Próbowałem.
— Kiedy?
— Dwa tygodnie przed śmiercią waszych rodziców.
Otworzył szufladę w biurku szklarni i wyjął pożółkłą kopertę. Na przodzie widniało imię mojego ojca.
Frank Foster.
Adres był nasz. Pismo należało do Artura.
— Nigdy nie odpowiedział — powiedział.
— Dostał list?
— Nie wiem.
Wtedy do szklarni weszła Zofia z tacą lemoniady. Zobaczyła kopertę i pobladła.
— Gdzie ją znalazłeś?
Artur spojrzał na nią.
— Wiedziałaś o niej?
— Znalazłam jedną po pogrzebie.
— Jedną?
Artur wstał.
— Wysłałem trzy listy.
— W biurku taty była jedna koperta.
— Czytałaś ją?
— Nie.
— Dlaczego?
— Była zaadresowana do taty.
— Ale on już nie żył.
— Nadal nie była moja.
Artur patrzył na nią przez dłuższą chwilę. Na jego twarzy pojawiło się coś podobnego do podziwu.
— Kacper i Ania mają to po tobie.
Zofia wyglądała na zdezorientowaną.
— Pierścionek — wyjaśniłem.
Artur podał jej zachowaną przez siebie kopertę.
— To kopia.
Zofia nie wyciągnęła ręki.
— Co w niej napisałeś?
— Że się myliłem.
W szklarni zapadła cisza.
— I?
— Że firma była winna twojemu ojcu odszkodowanie za utracone zarobki. Że jego akta zawodowe powinny zostać poprawione. Że chciałem spotkać się z nim osobiście.
