— Gdzie to znalazłeś?
Antoni spojrzał na nią.
— Wiedziałaś o niej?
Marta postawiła tacę.
— Znalazłam jedną po pogrzebie.
— Jedną?
Antoni wstał.
— Wysłałem trzy.
Marta pokręciła głową.
— W biurku taty była jedna.
— Czytałaś?
— Nie.
— Dlaczego?
— Była zaadresowana do taty.
— On już nie żył.
— Ale list nadal nie był mój.
Antoni patrzył na nią przez dłuższą chwilę. Na jego twarzy pojawiło się coś przypominającego podziw.
— Ty i dzieci macie po nim uczciwość.
Marta spojrzała na mnie zdezorientowana.
— Pierścionek — wyjaśniłem.
Antoni podał jej kopertę, którą przechowywał.
— To kopia.
Marta jej nie wzięła.
— Co tam jest?
— Że się myliłem.
W szklarni zapadła cisza.
— I?
— Że firma była winna twojemu ojcu odszkodowanie za utracone zarobki. Że jego dokumentacja zawodowa powinna zostać sprostowana. Że chciałem się z nim spotkać osobiście.
W końcu Marta wzięła kopertę. Jej palce lekko drżały.
— Dlaczego nikt nie skontaktował się z nami po jego śmierci?
— Próbowałem.
— Trzy lata później.
— Tak.
— Dlaczego czekałeś?
Antoni wyglądał na zawstydzonego.
— Po wypadku uznałem, że ta sprawa nie ma już znaczenia.
Marta patrzyła na niego długo.
— To najgorsza rzecz, jaką powiedziałeś, odkąd cię poznałam.
— Wiem.
— Nie. Nie sądzę, żebyś naprawdę to rozumiał.
Mówiła cicho, przez co jej słowa ważyły jeszcze więcej.
— Tata umarł przekonany, że nas zawiódł. Mama przez lata próbowała mu tłumaczyć, że tak nie było. Po ich śmierci znalazłam w szufladach przeterminowane rachunki, wezwania do zapłaty i podania o pracę na stanowiska za połowę wcześniejszej pensji.
Antoni spuścił wzrok.
— I uznałeś, że to już nie ma znaczenia?
— Byłem tchórzem.
Marta nic nie odpowiedziała.
— Wmawiałem sobie, że powrót do tej sprawy tylko obciąży troje osieroconych dzieci. Prawda jest taka, że nie chciałem zmierzyć się z tym, do czego doprowadziły moje decyzje.
Marta spojrzała na kopertę.
— Nienawidziłam cię — powiedziała.
— Wiem.
— Nie. Myślałeś, że cię nienawidzę.
Podniosła wzrok.
— Nienawidziłam człowieka, którego stworzyłam z gazetowych fotografii. Bogacza mieszkającego w wielkim domu, który zniszczył życie taty i zapomniał o jego istnieniu.
Antoni przyjął te słowa bez obrony.
— Myliłaś się?
— Nie całkiem.
Skinął głową.
To był początek.
Nie przebaczenia.
Początek szczerości.
Jesienią ogród zaczął zmieniać kolory. Zosia uwielbiała grabić liście w wielkie stosy, a potem narzekała, że Antoni nie pozwala jej w nich skakać, bo liście miały zostać kompostem.
Marta wróciła do pracy na pół etatu. Antoni tego nie znosił, a Marta go ignorowała. Helena przekonała ją, żeby skróciła godziny. Marta posłuchała Heleny, co Antoni skomentował, twierdząc, że dowodzi to, iż Marta potrafi logicznie myśleć, jeśli otrzyma właściwe informacje.
Marta zagroziła, że zgrabi mu liście na ganek.
W jakiś sposób zaczęli się zaprzyjaźniać. Żadne z nich nigdy by tego nie przyznało.
Pewnej soboty pani Kowalska znalazła z tyłu szklarni małe zamknięte drewniane pudełko.
— Panie Antoni — zawołała — na wieczku jest imię Elżbiety.
Antoni zamarł.
Pudełko wykonano z cedrowego drewna, a zamek był mosiężny.
— Nie widziałem go od lat — powiedział.
— Ma pan klucz? — spytałem.
Antoni pomyślał, a potem spojrzał na pierścionek, który nosił na skórzanym rzemyku. Obok pierścionka wisiał maleńki mosiężny kluczyk.
Zosia aż westchnęła.
— Miał go pan cały czas!
Antoni patrzył na klucz, jakby po raz pierwszy go zauważył.
— Elżbieta schowała go razem z pierścionkiem, zanim go zgubiła.
Otworzył pudełko. W środku leżały listy, fotografie, rachunki i kilka małych notesów.
Na wierzchu znajdowała się koperta zaadresowana:
Marta Borkowska.
Marta znieruchomiała.
Antoni spojrzał na pismo.
— To nie jest mój charakter pisma.
Marta wzięła kopertę. Litery były miękkie i pochyłe. Elżbieta Wysocka.
Data wskazywała sześć lat wcześniej — trzy miesiące po śmierci naszych rodziców.
Antoni wyglądał na wstrząśniętego.
— Elżbieta wtedy jeszcze żyła.
Marta odwróciła kopertę. Pieczęć nigdy nie została naruszona.
— Dlaczego pańska żona miałaby pisać do mnie?
— Nie wiem.
Marta spojrzała na mnie, potem na Zosię, a na końcu na nieotwarty list.
Wreszcie wsunęła palec pod brzeg koperty.
W środku były cztery odręcznie zapisane strony i druga, mniejsza koperta.
Marta przeczytała początek w ciszy, po czym zamarła. Jej wzrok przesunął się ku Antoniemu.
— Co? — spytał.
— Pisze, że spotkała mamę.
Twarz Antoniego straciła wyraz.
— Kiedy?
Marta czytała dalej.
— Wielokrotnie.
Antoni wpatrywał się w cedrowe pudełko.
— To niemożliwe.
— Nie — odpowiedziała cicho Marta. — Najwyraźniej jest możliwe.
Po chwili zacisnęła palce na kartce.
— Co jeszcze?
— Pani Elżbieta pisze, że mama odwiedziła ją po tym, jak tata stracił pracę.
Antoni znieruchomiał.
— I że pozostały w kontakcie.
— Jak długo?
Marta przeniosła wzrok na ostatnią stronę.
— Do tygodnia przed śmiercią mamy i taty.
Antoni usiadł.
Światło popołudnia padało na stare pismo Elżbiety. Przez lata Marta sądziła, że Antoni zapomniał o naszej rodzinie. Antoni był przekonany, że jego żona wiedziała o moim ojcu tylko tyle, ile wynikało z konfliktu w firmie.
