Ptaki zniknęły z grzbietu.
Łatek nocami chodził niespokojnie, skomlał przy drzwiach, a potem wracał do paleniska, jakby nie mógł się zdecydować, gdzie jest bezpieczniej. Henryk przybył przed zachodem słońca z barometrem owiniętym w wełnę i ponurą miną.
Postawił przyrząd na stole.
Wskazówka opadła niżej, niż Maria kiedykolwiek widziała.
— Źle? — spytała Emilia.
Henryk spojrzał w stronę wejścia.
— Gorzej niż źle.
— Kiedy?
— Może jutro w nocy. Może wcześniej.
Maria nie zamierzała marnować strachu na pytania, na które niebo wkrótce samo odpowie.
Sprawdziła wszystko: drewno, fasolę, ziemniaki, suszone jabłka, sól, mąkę, świece, oliwę do lampy, bandaże, korę wierzby, koce, wiadra z wodą i liny. Dwukrotnie skontrolowała zasuwę. Oczyściła osłonę przewodu. Kazała Jankowi i Emilii wnosić dodatkowe drewno, aż oboje zaczęli protestować. Zignorowała ich i poleciła przynieść jeszcze więcej.
O drugiej w nocy góra zaryczała.
Maria obudziła się natychmiast.
Nie z powodu zimna.
Z powodu dźwięku.
Wiatr uderzył w grzbiet z taką siłą, że jaskinia zaczęła drżeć i buczeć. Śnieg walił w drewnianą ścianę suchymi, ostrymi seriami. Drzwi zatrzęsły się raz, lecz wytrzymały. Łatek podniósł głowę i zawarczał głęboko, jak nigdy wcześniej.
Emilia usiadła na pryczy.
— Mario?
— Jestem tutaj.
Beata poruszyła się przy ogniu. Janek, który został u nich po późnej pracy, już stał.
Maria podeszła do okna.
Nie zobaczyła niczego.
Nie ciemność.
Nic.
Śnieg był tak gęsty, że świat za szybą zmienił się w białą ścianę.
Rankiem doliny już nie było.
Dolne połowy obu okien zniknęły pod ubitym śniegiem. Wiatr wył przy nawisie, lecz nie mógł uderzyć bezpośrednio w wejście. Ogień palił się czysto i mocno. Kamień wokół paleniska powoli nagrzewał się, a później zatrzymywał ciepło. Podłoga pozostawała zimna przy brzegach, lecz nie stawała się lodowata.
W środku termometr wskazywał trzynaście i pół stopnia.
Na zewnątrz Dolina Brzezin zaczęła się rozpadać.
Pierwsze pukanie rozległo się drugiej nocy.
Początkowo Maria sądziła, że to gałąź uderza w ścianę. Potem Łatek podniósł łeb i wydał z siebie dźwięk, jakiego nigdy wcześniej nie słyszała — nie ostrzeżenie i nie gniew, lecz rozpaczliwy alarm.
Łup.
Cisza.
Łup.
Emilia zamarła z kubkiem w dłoni.
Janek ruszył ku drzwiom.
— Ktoś tam jest.
Maria chwyciła koce.
— Zasuwa.
Kiedy otworzyli, wiatr wdarł się do środka. Śnieg wsypał się przez próg. Przez moment widzieli tylko biel.
A potem mężczyzna osunął się na wejście.
Kamil Rogalski.
Jego elegancki czarny płaszcz był sztywny od lodu. Twarz miał szarą, poranioną mrozem. Za nim, na wpół zasypana zaspą, leżała jego matka, Helena Rogalska. Była owinięta kocem twardym od zamarzniętego śniegu, a głowa bezwładnie opadała na ramię syna.
Kamil próbował coś powiedzieć.
Zdołał wypowiedzieć tylko jedno słowo:
— Dach.
Maria nie zawahała się ani przez chwilę.
— Janek, pomóż mu. Emilia, przygotuj letnią wodę, nie gorącą. Beata, owiń kamienie z paleniska w tkaninę. Henryku, opróżnij ławę. Ruszajcie!
Kamil spojrzał na nią, jakby oczekiwał odmowy nawet wtedy, gdy osuwał się przez jej drzwi.
Maria chwyciła Helenę pod ramiona.
— Do środka!
Wciągnęli oboje do jaskini. Zimno weszło razem z nimi niczym żywe stworzenie. Janek zatrzasnął drzwi i opuścił zasuwę. Emilia uklękła przy Helenie, drżąc, lecz zachowując spokój. Beata rozcięła nożem zamarznięty koc.
— Nie kładźcie jej od razu przy ogniu — rozkazała Maria. — Musi ogrzewać się powoli. Jeśli zacznie drżeć, to dobrze. Kamil, usiądź.
Próbował się podnieść.
Maria wepchnęła go na krzesło.
— Powiedziałam: usiądź.
Po raz pierwszy w życiu Kamil Rogalski jej posłuchał.
Przez niemal godzinę jaskinia była czymś więcej niż domem. Stała się polem walki.
Ciepłe kamienie trafiały pod koce. Zdejmowano mokre ubrania. Wodę podawano ostrożnie, łyżka po łyżce. Łatek przycisnął się do boku Heleny i nie chciał się odsunąć. Kamil obejmował kubek obiema dłońmi, lecz trząsł się tak mocno, że woda spływała mu po palcach.
Wreszcie Helena zaczęła drżeć.
Emilia zakryła usta dłonią i rozpłakała się.
— Żyje — powiedziała Maria. — Pozwól jej drżeć. Organizm walczy.
Kamil wpatrywał się w ogień, potem w kamienne ściany, a na końcu w drzwi, które otworzyły się przed nim.
Jego głos był zdarty.
— Wyśmiewałem to miejsce.
Nikt nie odpowiedział.
Przełknął ślinę.
— Mówiłem wszystkim, że budujecie sobie grób.
Maria poprawiła koc na ramionach jego matki.
— A jednak — wyszeptał Kamil — kiedy mój dom runął, te drzwi były jedynymi, które nadal stały.
Maria spojrzała na niego.
— Twoja matka potrzebuje teraz ciepła bardziej niż ja przeprosin.
Jego twarz wykrzywiła się boleśnie.
To zabolało go bardziej niż gniew.
Rano przyszli następni.
Rodzina Marciniaków dotarła połączeni liną — troje dzieci między dwojgiem dorosłych, wszyscy płakali bezgłośnie, bo usta mieli zbyt zdrętwiałe, by wydobyć głos. Otton Rataj wtoczył się do środka, niosąc na plecach młodszego brata. Ksiądz Antoni przybył z lodem w brodzie i bez jednego buta. Pani Borkowską przyprowadzili sąsiedzi, gdy pękła rura jej pieca i dym wypełnił kuchnię.
