— Co się stało?
Podszedł bliżej.
Zobaczył kobietę stojącą w drzwiach kuchni.
Zatrzymał się.
Przez kilka sekund nikt nie wypowiedział słowa.
— Cześć, synku — powiedziała cicho Katarzyna.
Daniel pobladł.
— Mamo?
Zrobiła krok w jego stronę.
On odsunął się.
Zaledwie o pół kroku.
To wystarczyło.
Katarzyna zatrzymała się natychmiast.
— Nie będę cię dotykać. Przepraszam.
Daniel długo na nią patrzył.
— Gdzie byłaś?
— Ja…
— Wiem, gdzie byłaś. Pytam, dlaczego ani razu nie przyjechałaś.
Nie odpowiedziała.
— Michał przez pół roku pytał każdego wieczoru, kiedy wrócisz.
— Daniel…
— Wiktoria myślała, że wyjechałaś przez nią. Pokłóciłaś się z nią tuż przed odejściem.
Katarzyna przycisnęła dłoń do ust.
— Naprawdę tak myślała?
— Przez dwa lata.
Piotr odezwał się cicho:
— Wystarczy.
— Nie, tato.
Daniel nie odrywał wzroku od matki.
— Niech wie.
Katarzyna spuściła głowę.
— Byłam tchórzem — powiedziała. — Dlatego. Najpierw było mi wstyd. Potem się bałam. Później minęło zbyt wiele czasu. Każdy kolejny dzień sprawiał, że coraz trudniej było wrócić. W końcu wmówiłam sobie, że beze mnie jest wam lepiej.
Daniel uśmiechnął się gorzko.
— A teraz?
Podniosła na niego mokre oczy.
— Teraz widzę, że naprawdę jest wam lepiej.
Odpowiedział nieoczekiwanie:
— Lepiej nie znaczy, że nie bolało.
Wieczorem przyjechała Wiktoria.
Weszła szybko, nawet nie zdejmując kurtki.
Zobaczyła matkę.
Katarzyna podniosła się z krzesła.
— Wikusiu…
— Nie mów tak do mnie.
Katarzyna zatrzymała się.
— Dobrze.
Michał stał przy drzwiach i z ciekawością przyglądał się kobiecie.
Prawie jej nie pamiętał.
— To naprawdę moja mama? — zapytał Piotra.
W pomieszczeniu zrobiło się tak cicho, że słychać było tykanie zegara.
— Tak — odpowiedział ojciec.
Michał zastanawiał się przez chwilę.
Potem podszedł do Katarzyny.
— Mam po tobie zdjęcie.
Kobieta zaszlochała.
— Naprawdę?
— Tata go nie wyrzucił.
Katarzyna spojrzała na byłego męża.
Piotr odwrócił wzrok.
Tego wieczoru po raz pierwszy od pięciu lat siedzieli wszyscy przy jednym stole.
Nie było wzruszającego pojednania.
Nikt nie rzucił się nikomu na szyję.
Pojawiały się niezręczne przerwy.
Krótkie pytania.
Łzy.
I prawda, która bolała bardziej niż wszystkie wcześniejsze kłótnie.
Po kolacji Katarzyna zapytała:
— Gdzie mogę przenocować?
Piotr odpowiedział:
— U pani Heleny jest wolny pokój. Porozmawiam z nią.
Skinęła głową.
— Dziękuję.
— Jutro zdecydujemy, co dalej.
Następnego ranka Katarzyna przyszła do gospodarstwa jako pierwsza.
Była szósta piętnaście.
Piotr zdziwił się na jej widok.
— Nie mogłaś spać?
— Powiedziałeś, że jest tu praca.
— Jest.
Podał jej stary fartuch.
— Umiesz robić twaróg?
— Nie.
— Nauczysz się.
Uczyła się.
Nie jeden dzień.
Nie jeden tydzień.
Przez całe miesiące.
Nikt nie oddał jej dawnego życia.
Nowe musiała zbudować sama, krok po kroku.
Wiktoria przez niemal pół roku rozmawiała z nią chłodno.
Pewnego dnia poprosiła jednak:
— Pomożesz mi wybrać sukienkę na zakończenie szkoły?
Katarzyna poszła do spiżarni i długo tam płakała, żeby córka tego nie zobaczyła.
Michał przyzwyczaił się do niej najszybciej.
Daniel najdłużej trzymał dystans.
Pewnej zimy Katarzyna zachorowała.
Daniel sam pojechał po lekarza.
Kiedy poczuła się lepiej, powiedział cicho:
— Nie zapomniałem.
Skinęła głową.
— Wiem.
— I wciąż ci nie wybaczyłem.
— Wiem.
— Ale jeśli jeszcze raz znikniesz, drugi raz nie będę cię szukał.
Katarzyna rozpłakała się.
— Nie zniknę.
Rok później przy gospodarstwie otworzyli małą serowarnię.
Na pierwszej etykiecie Wiktoria narysowała trzy klony.
Niżej pojawił się jeszcze jeden mały listek.
Piotr zauważył go od razu.
— Co to jest?
Córka wzruszyła ramionami.
— Miejsce dla tych, którzy jednak znaleźli drogę do domu.
Nie odpowiedział.
Katarzyna nadal mieszkała u pani Heleny.
Piotr nie zaprosił jej z powrotem do swojej sypialni.
Nie poprosił, żeby znów została jego żoną.
Pewnych rzeczy nie da się odtworzyć w dawnej formie.
Pewnego wieczoru Katarzyna powiedziała:
— Cały czas czekałam, aż zdecydujesz, co ze mną zrobić.
Siedzieli obok serowarni.
— Dlaczego ja miałbym o tym decydować?
— No wiesz… o nas.
Piotr spojrzał na nią spokojnie.
— Tamtych nas już nie ma, Kasiu.
Pobladła, lecz skinęła głową.
— Rozumiem.
— Ale są nowi.
Podniosła oczy.
— Jacy?
— Zobaczymy.
Po raz pierwszy od wielu lat uśmiechnęła się bez lęku.
Minęły kolejne dwa lata.
Daniel się ożenił.
Wiktoria ukończyła naukę i wróciła do gospodarstwa jako technolog żywności.
Michał szykował się na weterynarię.
„Trzy Klony” sprzedawały sery już w trzech sąsiednich powiatach.
Katarzyna wciąż przychodziła każdego ranka wcześniej niż pozostali.
Pewnej wiosennej soboty Piotr naprawiał ławkę przy domu.
Katarzyna przyniosła mu herbatę.
— Postaw tam.
Odstawiła kubek.
Chciała odejść.
— Kasiu.
Odwróciła się.
— Co?
Piotr przesunął się na ławce.
— Usiądź.
Usiadła obok.
Nad podwórzem szumiały młode liście.
Z obory dochodził głos Daniela.
Gdzieś w pobliżu śmiał się Michał.
Na ganku Wiktoria sprzeczała się z mężem o coś zupełnie nieważnego.
Piotr spojrzał na całą tę scenę i powiedział: