Zofia Sobolewska stała przy oknie wojskowego szpitala i bez słowa patrzyła, jak porywisty lutowy wiatr pędził po rozbitej drodze suche płatki śniegu. W izbie unosił się ciężki zapach lekarstw, mokrych bandaży i kwaśnej woni, od której robiło jej się jeszcze bardziej nieswojo.
Przy stole siedziała starsza lekarka wojskowa. Miała zmęczoną, niemal szarą twarz i mundur pognieciony tak, jakby od wielu dni nie znalazła chwili na odpoczynek. Powoli przeglądała dokumenty, nie podnosząc wzroku na dziewczynę.
— Ogólnie rzecz biorąc, podporucznik Sobolewska… — odezwała się w końcu bezbarwnym tonem. — Jest pani w ciąży. Około czternastego tygodnia. Pomyłki być nie może.
Zofia nie drgnęła.
Tylko palce, którymi ściskała parapet, zacisnęły się tak mocno, że pobielały jej knykcie.
Właściwie sama już znała odpowiedź. Czuła to od pewnego czasu. Domyślała się. A jednak do ostatniej chwili powtarzała sobie, że może się mylić.
Serce waliło jej tak głośno, że wydawało się, iż słyszy je cała izba.
Lekarka zrobiła krótką pauzę i dodała:
— Zgodnie z rozkazem numer zero-dziewięć-zero zostanie pani skierowana na tyły. Na froncie nie może pani dłużej zostać. Pojedzie pani do domu. Oczywiście, jeśli ma pani dokąd wracać.
— Dziękuję — powiedziała cicho Zofia.
Kobieta przy stole nagle uniosła głowę.
— Samo „dziękuję” niczego tutaj nie załatwi. Rozumie pani, co będzie dalej? Komisja, przesłuchania, rozmowy bez końca. Dziewczyny obok pani leżą pod ostrzałem, giną, a pani… Snajperka, odznaczona, duma pułku — i tak dalej. Wstyd, Sobolewska.
Zofia odwróciła się powoli.
W jej szarych oczach nie było strachu.
Nie prosiła o współczucie.
Było w nich tylko zmęczenie człowieka, który dawno przestał oczekiwać od innych zrozumienia.
Wzięła dokument, złożyła go starannie na cztery części i schowała do kieszeni na piersi.
— Nie wstydzę się, pani doktor — odpowiedziała spokojnie. — I niczego nie będę tłumaczyć. Pani i tak by tego nie zrozumiała.
Potem wyszła.
Obcasy wojskowych butów głucho uderzały o długi szpitalny korytarz, wzdłuż którego stały nosze, skrzynie z lekarstwami i zwinięte koce.
Kiedy znalazła się na zewnątrz, zatrzymała się.
Ostry wiatr uderzył ją prosto w twarz.
Nie obejrzała się.
Mróz otrzeźwiał ją szybciej niż jakiekolwiek słowa.
Gdzieś za horyzontem ciężka artyleria prowadziła ogień. Po każdym odległym wybuchu ziemia ledwie wyczuwalnie drżała.
Zofia miała zaledwie dziewiętnaście lat.
Urodziła się w niewielkiej osadzie górniczej na wschodzie kraju. Jej rodzina przestała istnieć jeszcze przed wojną. Najpierw pewnej nocy zabrano ojca. Miesiąc później przyszli po matkę.
Siedmioletnią Zosię wysłano do domu dziecka.
Tam szybko nauczyła się kilku zasad, które później miały ocalić jej życie.
Nie czekaj na nikogo.
Nie przywiązuj się zbyt mocno.
Nie zakładaj, że ktoś na pewno wróci.
Kiedy wybuchła wojna, dziewczyna dodała sobie rok i poszła do wojskowej komisji uzupełnień.
Nie przyjęto jej za pierwszym razem.
Przyszła ponownie.
Potem jeszcze raz.
W końcu upór zrobił swoje, a doskonały wzrok przesądził o jej losie. Skierowano ją do szkoły snajperskiej na wschodzie kraju.
Tam po raz pierwszy naprawdę wzięła do rąk karabin.
Broń niemal natychmiast stała się przedłużeniem jej ciała.
Precyzyjna.
Chłodna.
Posłuszna.
W przeciwieństwie do ludzi nigdy nie obiecywała czegoś, czego nie potrafiła dotrzymać.
Jesienią 1941 roku Zofia była już na froncie.
Przez trzy lata wojny szczupła, kanciasta wychowanka domu dziecka zmieniła się w jedną z najskuteczniejszych strzelczyń swojej dywizji.
Na jej koncie znajdowało się ponad siedemdziesiąt potwierdzonych celów.
Dwukrotnie została ranna.
Odznaczenie za odwagę wręczył jej osobiście dowódca armii.
W pułku ją szanowano.
Nazywano ją dumą oddziału.
Istniała jednak również druga strona tej sławy, o której oficjalne raporty milczały.
Na froncie kobiet było niewiele.
Zdecydowanie za mało.
A każda z nich prędzej czy później spotykała się z zainteresowaniem, które nie miało nic wspólnego z koleżeństwem.
Zofia przywykła do spania z saperką pod poduszką.
Wiedziała, co znaczy obudzić się w środku nocy pod ciężarem cudzych rąk.
Znała zapach taniego alkoholu i potu.
Znała też szept:
— Cicho, głupia. Przecież nie masz dokąd uciec.
Zbyt wcześnie poznała prawdę o braterstwie na pierwszej linii.
Jeszcze lepiej poznała samotność, która tam panowała.
W maju 1943 roku do ich batalionu przydzielono nowego zastępcę dowódcy — kapitana Leona Radomskiego.
Był wysoki, silny i miał srebrne pasma przy skroniach, choć nie wyglądał jeszcze na starego człowieka.
Najbardziej zapadały w pamięć jego oczy.
Patrzył na świat z lekkim dystansem, jakby jakaś część niego na zawsze pozostała pośród poległych.
Radomski prawie nigdy nie podnosił głosu.
Nie znosił zbędnych rozkazów.
Na zwykłych żołnierzy nie patrzył z góry. Raczej zdawał się doskonale rozumieć, ile każdy z nich musi znosić.
Pewnej nocy Zofia ponownie wybiegła z ziemianki.
Tym razem uciekała przed pijanym brygadzistą.
Radomski zatrzymał ją przy wejściu do sztabowej ziemianki.