— Sobolewska, zaczekaj.
Odwróciła się, ciężko dysząc, i poprawiła przekrzywioną bluzę mundurową.
— Widziałem wszystko — powiedział kapitan. — Kowalski znowu?
— On.
— Więcej tego nie zrobi. Rozmawiałem z nim.
Zofia uśmiechnęła się gorzko.
— Wszyscy rozmawiają, panie kapitanie. A potem wszystko zaczyna się od początku. Dla nich kobieta na froncie oznacza, że wolno jej wszystko powiedzieć i zrobić. Równość, rozumie pan?
Radomski przez kilka sekund patrzył w nocne niebo, po którym powoli przesuwały się rozbłyski artyleryjskie.
W końcu powiedział:
— Jest pewien sposób.
— Jaki?
— Niezbyt elegancki, ale skuteczny. Jeśli pułk uwierzy, że jesteś moją żoną, nikt więcej cię nie tknie.
Zofia nie od razu pojęła, co usłyszała.
— Pańską żoną?
— Oficjalnie — tak.
— Ale to nieprawda.
— Kto będzie sprawdzał?
Mówił spokojnie, bez cienia uśmiechu.
— Jestem wdowcem. Od trzech lat. Nie mam tu żadnej kobiety i nie zamierzam mieć. Ty potrzebujesz ochrony. Wybierz, Sobolewska: plotki o żonie kapitana albo saperka pod poduszką każdej nocy.
Zgodziła się.
Kilka dni później cały pułk wiedział już, że Zofia Sobolewska jest żoną kapitana Radomskiego.
To wystarczyło.
Żarty się skończyły.
Pijane wizyty ustały.
Po raz pierwszy od bardzo dawna Zofia mogła zasnąć bez lęku.
Tyle że układ, który na początku był tylko umową dwojga ludzi, z czasem przestał być udawany.
Najpierw po prostu rozmawiali.
Czasami wieczorem, gdy na chwilę milkły działa, Zofia przychodziła do sztabowej ziemianki.
Na stole leżały mapy.
W metalowych kubkach stygnęła herbata.
Za ścianą dudniły wystrzały.
Leon opowiadał o żonie, którą stracił jeszcze przed wojną, i o małej córce wysłanej do krewnych w odległym mieście.
Po raz pierwszy Zofia opowiedziała komuś o domu dziecka.
O aresztowaniu rodziców.
O lęku, że pewnego dnia ktoś otworzy jej akta i uzna, iż córka represjonowanych również nie jest godna zaufania.
Oboje byli bardzo samotni.
Nawet nie zauważyli chwili, w której przestali być dla siebie tylko kapitanem i podwładną.
Po jednej z wyjątkowo krwawych bitew batalion stracił niemal połowę żołnierzy.
Tej nocy zostali sami.
Po raz pierwszy nie próbowali już udawać.
Oboje potrzebowali poczuć, że pośród śmierci wciąż istnieje życie.
Do końca 1944 roku wszystko pozostało niemal bez zmian.
A potem pojawiły się mdłości.
Poranne osłabienie.
Zawroty głowy.
Wreszcie rozmowa w wojskowym szpitalu.
Po wyjściu od lekarki Zofia skierowała się do ziemianki sztabowej.
Zaświadczenie miała w kieszeni.
Radomski wyszedł przed wejście, zobaczył ją i od razu zrozumiał, że stało się coś poważnego.
— Co się stało, Zosiu?
Bez słowa podała mu dokument.
Rozwinął kartkę.
Przeczytał.
Jego twarz natychmiast zastygła.
— Wejdźmy do środka.
W ziemiance było ciepło. Pachniało tytoniem i rozgrzaną ziemią. Na stole leżała mapa operacyjna z czerwonymi i niebieskimi oznaczeniami.
Radomski usiadł, wyjął papierosa i zapalił.
Zofia pozostała przy wejściu.
— To moje dziecko? — zapytał w końcu.
— Tak.
Kapitan powoli wypuścił dym.
— Posłuchaj mnie uważnie. Dziś porozmawiam z dowódcą batalionu. Zgodnie z rozkazem odeślą cię na tyły. Pojedziesz do miasteczka pod Moskwą. Dam ci adres. Mieszka tam moja ciotka, Maria Górska. Przyjmie cię.
Zofia spojrzała na niego zdezorientowana.
— A ty?
— Zostaję.
— I co potem?
Po raz pierwszy odwrócił wzrok.
— Wojna przecież kiedyś się skończy.
— I co wtedy?
Radomski wstał i mocno ujął ją za ramiona.
— Znajdę cię. Uznaję dziecko za swoje. Na pewno.
— Po wojnie…
— Nie wierzysz mi?
Zofia milczała.
Leon spojrzał jej prosto w oczy.
— Obiecuję. Nie jesteś już sama.
Tydzień później wyjechała.
Sam Radomski umieścił ją na ciężarówce jadącej na tyły.
Kiedy pojazd ruszył, zawołał za nią kilka słów.
Zofia ich nie usłyszała.
Wiatr porwał głos i zaniósł go z powrotem tam, gdzie grzmiał front.
Patrzyła na oddalającą się sylwetkę kapitana i z jakiegoś powodu pomyślała tylko o jednym:
na wojnie obietnice zbyt często żyją dłużej niż ludzie, którzy je składali.
Miasteczko przywitało ją marznącym deszczem, zimnym wiatrem i dźwiękiem tramwajowych dzwonków.
Maria Górska okazała się kobietą około sześćdziesiątki.
Surową.
Bezpośrednią.
Z twarzą jak wyrzeźbioną z kamienia.
Mieszkała w starej drewnianej willi z poddaszem. W środku pachniało suszonymi ziołami, skrzypiącą podłogą i czymś, co przypominało kościół.
Zofia nie widziała żadnych obrazów religijnych, ale od razu wyczuła, że gospodyni żyje według własnych, twardych zasad.
— A więc przyjechałaś — powiedziała Górska, uważnie przyglądając się gościowi. — Wejdź. Dziecka nie trzyma się na progu. Leon do mnie pisał. Uprzedzam od razu: nie prowadzę klasztoru, ale porządek musi być.
Zofia tylko skinęła głową.
Dostała niewielki pokój pod dachem. Z okna widać było ośnieżony ogród.
Wkrótce znalazła pracę w miejscowej fabryce mechanicznej.
Początkowo zajmowała się rachunkami.
Kiedy jednak brzucha nie dało się już ukryć, przeniesiono ją do działu księgowości.
Maria obserwowała ją uważnie.
Czasami zaciskała usta z niezadowoleniem.
Nigdy jednak nie powiedziała nic obraźliwego.