Małgorzata wyszła na ganek, żeby przymknąć okiennicę. Już miała zaczepić haczyk, kiedy nagle znieruchomiała.
Po drugiej stronie drogi, tam, gdzie po domu Otylii został jedynie osmolony szkielet i sterta potłuczonych cegieł, stały trzy osoby. Kobieta, nastoletni chłopak i mała dziewczynka. Przy ich nogach leżały dwie torby oraz duża, kraciasta walizka ściągnięta grubym sznurkiem.
Był listopad. Dochodziła dopiero piąta trzydzieści po południu, a wieś tonęła już w ciemności. Deszcz padał trzeci dzień z rzędu. Teraz nie wyglądał nawet jak deszcz — raczej zawisł w powietrzu drobną, lodowatą mgłą, wciskającą się za kołnierz i pozostającą tam aż do wieczora.
Małgorzata zdjęła z parapetu latarkę i ruszyła przez podwórze.
— Kogo szukacie? — zawołała, zanim jeszcze doszła do furtki.
Kobieta gwałtownie się odwróciła i odruchowo zasłoniła sobą dziewczynkę.
— Przepraszam. My… przyszłyśmy do tego domu. Mieszkała tu moja babcia. Otylia Klemensowa.
— Otylia? — Małgorzata podeszła bliżej, kierując snop światła ku ziemi, żeby nie razić nim obcych. — A kim wy dla niej jesteście?
— Wnuczką. Mam na imię Maryla. Spędzałam tu każde wakacje, kiedy byłam mała. Miała pani wtedy kozę. Rudą, z jednym złamanym rogiem.
Małgorzata przez chwilę nic nie mówiła.
— Łatka — odezwała się w końcu. — To było chyba trzydzieści lat temu.
Maryla ponownie spojrzała na czarne resztki domu, jakby liczyła, że jednak pomyliła drogę.
— Co się stało z budynkiem?
— Spłonął. Dwa lata temu, zimą. Instalacji nikt tam nie wymieniał od czterdziestu lat. Zanim strażacy przyjechali z miasteczka, nie było już czego ratować.
Maryla milczała. Jedynie poprawiła pasek torby na ramieniu, choć ten wcale się nie zsuwał.
— Mamo — odezwał się cicho chłopak — może wrócimy na przystanek?
— Jaki przystanek, dziecko? — Małgorzata skierowała latarkę na niego.
Chłopak miał może szesnaście lat. Cienka kurtka była przemoczona, a sportowe buty zupełnie nasiąknięte wodą.
— Jeden autobus odjeżdża stąd o szóstej rano. Do szosy są trzy kilometry przez pola. W dzień trudno tam przejść, a teraz woda sięga prawie do kolan.
Dziewczynka kichnęła.
Po chwili kichnęła znowu.
— Dobrze — powiedziała Małgorzata tonem, którym przez czterdzieści lat ogłaszała swoim trzecioklasistom kartkówki. — Zabierzcie rzeczy i chodźcie do mnie. Prześpicie się jedną noc, a rano zastanowimy się, co dalej.
— Ale przecież pani nas nie zna — wyszeptała Maryla.
— Znałam waszą babcię. Idźcie już. Mała jest cała mokra.
W kuchni pachniało podgrzewanym barszczem.
Małgorzata ugotowała go jeszcze w niedzielę i dojadała po trochu aż do czwartku. Dla jednej osoby nie sposób ugotować mniejszego garnka, choćby bardzo się starała.
Zosia zasnęła przy stole, zanim zdążyła opróżnić talerz.
Maryla przeniosła ją na ławę, przykryła własną kurtką, a potem usiadła na samym brzegu stołka. Plecy trzymała sztywno, jakby czekała na rozmowę kwalifikacyjną.
— Naszą szwalnię zamknęli jeszcze latem — zaczęła cicho. — Pracowałam tam dziesięć lat. Później znalazłam inną pracę, ale po opłaceniu wynajmu zostawało mi tylko na jedzenie i dojazdy. A potem właścicielka mieszkania oznajmiła, że je sprzedaje. Dała nam dwa tygodnie na wyprowadzkę.
— A ojciec dzieci? — zapytała Małgorzata, nie odrywając wzroku od filiżanki.
— Nie ma ojca. Od dawna.
Maryla nie dodała nic więcej.
Małgorzata również nie zadawała kolejnych pytań.
— Myślałam, że dom babci nadal stoi — powiedziała Maryla, przecierając twarz dłońmi. — Sądziłam, że jakoś przetrzymamy zimę. Jest przecież ogród. Bartek narąbie drewna. Nie wiedziałam tylko, że dom…
Urwała.
W tym czasie Bartek wstał od stołu, zebrał naczynia i zaniósł je do zlewu.
Nikt go o to nie prosił.
Umył talerze, wytarł je i poukładał równo na suszarce. Dopiero wtedy wrócił na swoje miejsce.
Małgorzyna patrzyła na jego plecy i nagle pomyślała, że od blisko dziesięciu lat nikt nie zmywał po niej naczyń.
Rankiem deszcz zmienił się w mokry śnieg.
Maryla wstała już o szóstej. Umyła podłogę w sieni, spakowała rzeczy i czekała na środku kuchni, aż gospodyni się obudzi.
— Dokąd chcecie iść przy takiej pogodzie? — zapytała Małgorzata, stając w drzwiach. — Siadajcie. Herbata zaraz wystygnie.
Jedna noc przeciągnęła się do tygodnia.
Tydzień — aż do końca grudnia.
Maryla znalazła pracę sprzątaczki w szkole w sąsiedniej wsi, a od stycznia zatrudniła się w piekarni w miasteczku powiatowym.
Wstawała o wpół do piątej, bo autobus odjeżdżał za dwadzieścia szósta. Wieczorem wracała z ciepłym bochenkiem schowanym pod kurtką.
Nie kradzionym.
Po prostu kupowała go uczciwie po zakończeniu zmiany, a do wieczora pieczywo nie zdążyło jeszcze ostygnąć.
Przez zimę Bartek naprawił furtkę, która od pięciu lat nie chciała się domykać, oczyścił komin, wymienił kran przy letniej umywalce i nauczył się rozpalać w piecu tak, by dym nie wracał do izby.
Do szkoły w miasteczku jeździł autobusem szkolnym.
Po lekcjach nosił wodę, rąbał drewno, odgarniał śnieg od ganku aż do bramy, a potem jeszcze oczyszczał ścieżkę prowadzącą do drogi.