Władysław prawie nie słyszał tych komentarzy. Wiedział tylko jedno: Zuzanny nie wolno poganiać. Przeżyła rzeczy, z którymi niejeden dorosły nie umiałby sobie poradzić. Pożar. Śmierć obojga rodziców. Dom dziecka. Jak można było wymagać od niej rozmowy, skoro w jej wnętrzu prawdopodobnie krzyczało coś, czego nikt nie potrafił usłyszeć?
Władysław postanowił spróbować inaczej. Nie przez pytania i długie rozmowy, lecz przez pracę.
Pewnego dnia zaprosił Zuzannę do warsztatu. Pokazał jej duży stół roboczy, narzędzia i drewniane elementy ułożone pod ścianą. Następnie podał jej mały strug, wcześniej dopasowany tak, by wygodnie leżał w dziecięcych dłoniach.
Dziewczynka spojrzała najpierw na narzędzie, potem na mężczyznę. I wtedy kąciki jej ust drgnęły niemal niezauważalnie. Nie był to jeszcze prawdziwy uśmiech, ale coś bardzo podobnego po raz pierwszy pojawiło się na jej twarzy.
Władysław pokazał jej, jak prowadzić strug po desce. Zuzanna ostrożnie położyła dłonie na uchwycie i przesunęła narzędzie. Cienki, złocisty wiór zwinął się w małą sprężynkę i spadł na podłogę. Dziewczynka przyjrzała mu się, po czym znów przesunęła strugiem. I jeszcze raz.
Nagle Władysław usłyszał głęboki, cichy oddech. Zuzanna nie powiedziała ani słowa i nie roześmiała się. Po prostu wypuściła powietrze z płuc, jakby coś, co od dawna ściskało ją od środka, zaczęło wreszcie odpuszczać.
Wtedy mężczyzna zrozumiał, że jakoś sobie poradzą.
Przez niemal całe lato spędzali razem czas w warsztacie. Władysław powoli uczył Zuzannę stolarki. Dziewczynka okazała się niezwykle zdolna. Miała delikatne dłonie, zwinne palce i zapamiętywała nowe ruchy niemal od razu. W sierpniu sama potrafiła wycinać proste wzory na drewnianych szkatułkach.
Władysław pokazywał jej ruch, a ona uważnie patrzyła i powtarzała go bez słowa. Rzadko chwalił ją głośno. Zwykle tylko kiwał głową z aprobatą. Zuzannie jednak to wystarczało. Z czasem zaczęli rozumieć się bez mówienia — z wyrazu oczu, gestu, ruchu dłoni, a nawet po skrzypnięciu starej deski pod stopą. Stworzyli własny język ciszy i obojgu był on wystarczający.
Jesienią Zuzanna rozpoczęła naukę w małej wiejskiej szkole, do której przychodziły dzieci z kilku okolicznych miejscowości. Nauczycielka, pani Krystyna, wiedziała, że nowa uczennica nie mówi, więc nie zmuszała jej do odpowiedzi na głos. Zuzanna wykonywała zadania pisemnie i uczyła się bardzo dobrze. Najłatwiej przychodziła jej matematyka. Po pewnym czasie stała się jedną z najlepszych uczennic w klasie.
Na początku dzieci unikały nowej koleżanki. Uważały ją za „niemą dziwaczkę”. Zuzanna prawie się tym nie przejmowała. Samotność była jej znana od dawna. Najważniejsze, że wieczorami mogła wrócić do warsztatu pachnącego świeżym drewnem i klejem stolarskim. Nad stołem świeciła lampa z zielonym abażurem, a przy imadle stał Władysław i obrabiał kolejną deskę.
To miejsce po raz pierwszy zaczęła nazywać w myślach domem. Prawdziwym domem. Pierwszym, jaki miała po śmierci rodziców.
We wsi jednak nadal szeptano.
— No i co, Genowefa? — zapytał pewnego dnia pan Józef, spotykając sąsiadkę przy studni. — Dziewczynka przemówiła?
— Nie. Wciąż milczy. A on razem z nią. Żyją jak dwa odludki. Powinni sobie kupić radio, żeby chociaż jakiś dźwięk był w domu.
— A jeśli już nigdy się nie odezwie? — zastanawiała się pani Halina. — Słyszałam, że kiedy dziecko zbyt długo milczy, mowa może nie wrócić. Niedługo skończy dziesięć lat.
— Władysław powinien zabrać ją do dobrego specjalisty — dorzucał ktoś inny. — Są lekarze, którzy zajmują się takimi dziećmi.
Władysław nigdzie jej jednak nie zabierał. Był przekonany, że Zuzanna przemówi wtedy, kiedy sama poczuje taką potrzebę. Nie dlatego, że ktoś nakaże jej wypowiadać słowa albo będzie próbował zmusić ją do leczenia. Po prostu nadejdzie chwila, w której będzie musiała coś powiedzieć, a wtedy odpowiednie słowo samo się pojawi.
On również potrafił milczeć przez wiele dni. Kiedy jednak zachodziła prawdziwa potrzeba, odzywał się. Krótko, lecz konkretnie.
Jesień minęła. Potem nadeszła zima. W końcu przyszła kolejna wiosna. Niezauważenie minął cały rok.
W nocy z dwudziestego drugiego na dwudziesty trzeci kwietnia wydarzyło się coś, czego nikt nie przewidział.
Władysław obudził się, czując ostry zapach dymu. Najpierw pomyślał, że coś stało się z piecem. Szybko jednak zorientował się, że piec jest zimny. Wiosna była ciepła i od dawna nie rozpalali go na noc.
Mężczyzna wyskoczył z łóżka, otworzył drzwi do sieni i natychmiast cofnął się o krok. Z warsztatu wydobywał się gęsty, czarny dym. Później okazało się, że przyczyną był zwarcie w starej instalacji elektrycznej. W pomieszczeniu wszędzie leżały suche deski, trociny i wióry, więc ogień rozprzestrzenił się w mgnieniu oka.
— Zuzia! — krzyknął Władysław. — Zuzia, wstawaj!
Dziewczynka już siedziała na łóżku. Jej oczy były szeroko otwarte ze strachu. Władysław chwycił ją, owinął kocem i wyniósł na podwórze, jak najdalej od domu.
— Zostań tutaj! — rozkazał. — Nie ruszaj się!
Po czym natychmiast wbiegł z powrotem do środka.