Już trzeci tydzień z rzędu Helena pakowała wnukowi do szkoły dwie kanapki z kiełbasą. I już trzeci tydzień Michał wracał do domu z pustym żołądkiem.
Początkowo nie zwracała na to większej uwagi. Tłumaczyła sobie, że chłopiec szybko rośnie i dlatego ma apetyt za dwóch. Pewnego wieczoru zauważyła jednak, że podczas kolacji ostrożnie wsunął pod stół kawałek kotleta, zawinięty wcześniej w papierową serwetkę. Nie zapytała o nic. Michał i tak odpowiadał jej przeważnie tylko: „tak”, „nie” albo „nie wiem”. Gdy zadawała kolejne pytanie, natychmiast zamykał się w swoim pokoju i wychodził dopiero następnego ranka.
A przecież jeszcze latem ten pokój był odświętnym pomieszczeniem, w którym stał kredens z naczyniami i wisiał stary dywan. Teraz mieszkał tam dziesięcioletni chłopiec, którego Helena przez całe jego życie widziała może pięć razy.
Katarzyna przywiozła syna pod koniec sierpnia. Wysiedli z busa niedaleko urzędu gminy: Michał miał na plecach plecak, Katarzyna dźwigała dwie ciężkie torby, a jej oczy były zaczerwienione po nieprzespanej nocy.
— Mamo, to nie potrwa długo — tłumaczyła w kuchni, gdy Michał siedział na schodkach przed domem. — Może rok, najwyżej półtora. W Niemczech na magazynie dobrze płacą, wszystko już ustaliłam. Sama nie dam sobie z nim rady. Przecież wiesz, ile teraz kosztuje życie: ubrania, zimowe buty, korepetycje z matematyki. Nie mam już nawet z czego opłacać mieszkania.
— Ja przecież nie mam nic przeciwko temu, żeby zamieszkał ze mną, Kasiu. Tylko on prawie mnie nie zna.
— Pozna cię. To dobry chłopiec, mamo. Po prostu mało mówi.
Ojca Michał niemal nie pamiętał. Mężczyzna odszedł, gdy syn miał cztery lata, i od tamtej pory ani razu nie zadzwonił nawet z życzeniami urodzinowymi. Katarzyna nie opowiadała o byłym mężu, a Michał nie pytał. Żyli we dwoje, dopóki pieniądze nie zaczęły znikać szybciej, niż pojawiała się kolejna wypłata.
Następnego ranka Katarzyna wyjechała. Michał odprowadził ją na przystanek i stał tam, dopóki autobus nie zniknął za zakrętem przy stawie. Potem wrócił na podwórze z takim wyrazem twarzy, że Helenie od razu zrobiło się go żal. Kobieta nawet wyciągnęła do niego ramiona.
Chłopiec bez słowa ją ominął i zamknął się w swoim pokoju.
Tak minął cały wrzesień. Helena piekła pierogi z kapustą, gotowała zupę z pulpecikami, którą — jak twierdziła Katarzyna — Michał bardzo lubił, a nawet pojechała do miasteczka i kupiła mu nową kurtkę. Michał dziękował, jadł i nosił nowe ubrania.
Prawie się jednak nie odzywał.
— Jak było dzisiaj w szkole? — pytała babcia.
— Dobrze.
— Zaprzyjaźniłeś się z kimś?
— Nie.
— A lubisz swoją nauczycielkę? Pani Ewa to dobra kobieta, pamiętam ją jeszcze jako małą dziewczynkę.
— Jest w porządku.
Na tym ich rozmowa zwykle się kończyła.
Dnia, w którym wszystko się zaczęło, od rana padał deszcz. Drobny, zimny, październikowy, wciskający się pod każdą warstwę ubrania. Michał wracał ze szkoły skrótem — przez boczną drogę, przy której od wielu lat prawie nikt już nie mieszkał.
Stał tam opuszczony dom po rodzinie Kowalskich. Okna zabito deskami, przechylony płot zniknął w pokrzywach, a dach nad werandą wyraźnie się zapadł.
Nagle spod werandy dobiegło szczekanie.
Nie było w nim złości ani groźby. Brzmiało chrapliwie, słabo i bezradnie.
Michał przystanął.
W ciemnej szczelinie między mokrymi deskami zamigotały dwa oczy. Po chwili wysunął się psi pysk — szary, z rudymi podpalaniami, cały pokryty skołtunioną sierścią. Z futra zwisały brudne strąki, a do boku przywarł ogromny rzep. Pies był spory, lecz tak wychudzony, że pod mokrą sierścią wyraźnie rysowały się żebra.
— Czyj ty jesteś? — zapytał cicho Michał.
Zwierzę oczywiście nie odpowiedziało.
Tylko ostrożnie obwąchało chłopca i raz machnęło ogonem, jakby chciało sprawdzić, czy może zaufać nieznajomemu.
Michał zdjął plecak, rozpiął go na deszczu i wyjął kanapkę.
Pies połknął ją niemal w dwóch kęsach, razem z przyklejoną papierową serwetką.
Druga kanapka zniknęła równie szybko.
— Ale z ciebie kudłacz — powiedział Michał, przyglądając mu się uważnie. — Niesamowity kudłacz.
Tak pies dostał imię: Kudłaty.
Od tamtej pory Michał wracał do domu wyłącznie przez opuszczoną uliczkę.
Najpierw oddawał Kudłatemu szkolne kanapki. Później zaczął przynosić kotlety, chleb i kości pozostałe po zupie. W sobotę wymienił nawet u kolegi Bartka opakowanie psiej karmy za swoją ulubioną podświetlaną żelową długopisową ozdobę.
Bartek długo nie rozumiał, po co Michałowi karma dla psa, ale skoro wymiana była dla niego korzystna, nie zamierzał się wycofywać.
Pod werandą chłopiec urządził zwierzęciu coś w rodzaju posłania. Z szopy babci przyniósł kawałek jutowego worka, który Helena przechowywała na ziemniaki, i rozłożył go w suchym miejscu za starą beczką. Potem znalazł w zaroślach plastikową miskę i ustawił ją tak, aby podczas deszczu zbierała się w niej woda.
Kudłaty zaczął wypatrywać Michała już przy samym zakręcie.
Gdy rozpoznawał znajome kroki, wybiegał na ścieżkę, lekko oszczędzając tylną łapę. Najwyraźniej kiedyś doznał poważnego urazu i teraz starał się jej nie przeciążać.