– Chyba pani rozumie, że to nie jest żadna prośba, tylko życiowa konieczność? Wszystko mamy już ułożone, a jeśli pani się nie zgodzi, cały nasz plan się posypie. W końcu bycie babcią to nie tylko tytuł, ale też konkretne obowiązki – powiedziała energiczna młoda kobieta, mieszając łyżeczką w filiżance. – Za dwa tygodnie wracam do pracy. Mój urlop się kończy, a etat nie będzie na mnie czekał. Na nianię nas teraz zwyczajnie nie stać, przy kredycie na mieszkanie to dla nas luksus.
Swietłana Siergiejewna powoli odstawiła filiżankę na spodek i uważnie spojrzała najpierw na synową, a potem na syna, który, nie podnosząc wzroku, wpatrywał się w deseń obrusa, jakby tam szukał ratunku. Nad starą kuchnią w kijowskiej stalince zawisła ciężka cisza, przerywana jedynie głośnym tykaniem wiekowego zegara. Za oknem szarpał się jesienny wiatr, zrywając ostatnie liście z kasztana, który Swietłana Siergiejewna posadziła wiele lat temu, gdy dopiero wprowadziła się tu z mężem.
– Ksenia – odezwała się spokojnie, poprawiając okulary na nosie – doprecyzujmy jedno. Mówicie, że wszystko zostało zawczasu zaplanowane, a mnie informujecie o tym dopiero teraz, na dwa tygodnie przed twoim powrotem do pracy?
– A co tu w ogóle jest do ustalania? – zdziwiła się synowa, unosząc starannie wyregulowane brwi. – Jest pani na emeryturze, ma pani mnóstwo czasu. Myślałam, że tylko się pani ucieszy, że pobędzie z wnukami. Olechka ma trzy lata, Igor półtora – to taki cudowny wiek. Potrzebują własnej babci, a nie obcej opiekunki za pieniądze.
Dima w końcu podniósł oczy. Tliła się w nich niema prośba: „Mamo, proszę, tylko nie rób awantury, po prostu się zgódź”. Ale Swietłana Siergiejewna nie miała zamiaru ustępować. Przez czterdzieści lat pracowała jako główna księgowa w zakładzie chemicznym, całe życie miała rozpisane co do minuty, latami funkcjonowała między sprawozdaniami, terminami i domowymi obowiązkami. A teraz, kiedy od pół roku była na emeryturze, po raz pierwszy mogła żyć naprawdę dla siebie: wstawać wtedy, kiedy chciała, czytać do późna w nocy, chodzić na basen, zapisać się na kursy projektowania kwiatowego…
– Ksenia, Dima – przeniosła wzrok z jednego na drugiego – bardzo kocham Olę i Igora. To wspaniałe dzieci. Ale nie będę siedzieć z nimi od dziewiątej do dziewiętnastej, pięć dni w tygodniu.
Ksenia zastygła z filiżanką przy ustach, jakby nie dosłyszała.
– Jak to nie będzie pani? – Jej głos przeciął powietrze jak ostrze. – Ma pani jakieś ważniejsze zajęcia? Serialiki? Albo ploteczki z sąsiadkami na ławce?
– Uwierz, mam – odpowiedziała spokojnie Swietłana Siergiejewna. – Zapisałam się na kursy krajobrazowe, chodzę pływać, czytam. Chcę przeżyć resztę swoich lat dla siebie, bo na to zasłużyłam. Wychowałam syna, pomogłam wam finansowo, dałam pieniądze na pierwszy wkład na wasze mieszkanie. Swój obowiązek już spełniłam.
– To jest zwykły egoizm! – wybuchła Ksenia. Herbata chlusnęła na serwetę wyhaftowaną ręką matki Swietłany Siergiejewny. – W rodzinie ludzie sobie pomagają. Kiedy na starość nie będzie miał pani kto podać szklanki wody, to właśnie te wnuki, którymi dziś nie chce się pani zajmować, odwiedzą panią po raz ostatni!
– Ksenia, przestań – wtrącił cicho Dima, ale ona już go nie słuchała.
– Niech pani odpowie! Liczyliśmy na panią! Jeśli nie wrócę do pracy, nie będziemy mieli z czego spłacać kredytu za samochód. Jeśli zatrudnimy nianię, cała moja pensja pójdzie na nią. To po co mam w ogóle pracować? Stawia nas pani pod ścianą!
Swietłana Siergiejewna wstała i podeszła do okna. Bolało ją to wszystko. Dlaczego wszyscy tak łatwo uznają, że gdy pojawiają się wnuki, kobieta traci prawo do własnego życia i ma już tylko bez końca służyć?
– Posłuchajcie mnie – odwróciła się do młodych. – Wychowanie dzieci to bezpośredni obowiązek rodziców. Pomoc babci może być tylko dobrowolna. Mogę brać wnuki na weekend, mogę czasem pomóc wieczorem, kiedy zechcecie wyjść do teatru. Ale nie będę pracowała jako opiekunka na pełen etat. Nie mam już ani sił, ani ochoty. Mam sześćdziesiąt lat i przy takim rytmie długo bym nie wytrzymała.
– Czyli po prostu pani odmawia? – Ksenia zmrużyła oczy. – Zdradza pani własnego syna?
– Nikogo nie zdradzam. Bronię swoich granic. Dima, przecież pamiętasz, że ja i twój ojciec oboje pracowaliśmy. Od półtora roku chodziłeś do żłobka, a babcie mieszkały daleko, w Dnieprze. I daliśmy sobie radę.
– Teraz są inne czasy! – zawołała Ksenia. – Do przedszkoli nie da się dostać, w grupach po trzydzieścioro dzieci, wszyscy stale chorują!
– Chcę, żebyście dorośli i przestali zrzucać swoje problemy na mnie – powiedziała twardo Swietłana Siergiejewna.
Ksenia gwałtownie zerwała się z miejsca i chwyciła torebkę.
– Chodź, Dima. Najwyraźniej nie jesteśmy tu mile widziani. Wszystko zrozumiałam, Swietłano Siergiejewno. Tylko proszę się potem nie dziwić, jeśli nawet w imieniny nikt do pani nie zajrzy – nie będzie czasu, bo będziemy harować na nianię.