W jego oczach pojawiło się nieme pytanie.
Zofia tylko lekko wzruszyła ramionami.
Kolacja rozpoczęła się w miarę spokojnie. Wszyscy rozmawiali i śmiali się, a Zofia co chwilę wstawała, żeby podać gorące dania, wymienić talerze, przynieść przekąski albo dolać wina do kieliszków.
Spędziła w kuchni niemal cały dzień, dlatego kiedy rozpoczęła się uroczystość, była już bardzo zmęczona. Bolały ją plecy, nogi miała ciężkie jak z ołowiu, ale nadal się uśmiechała i uprzejmie odpowiadała gościom.
Teresa najwyraźniej uznała, że skoro synowa przygotowała całe przyjęcie, to nie musi już zajmować miejsca przy stole.
— Zosiu, kochanie — odezwała się słodkim głosem kilka minut po rozpoczęciu kolacji. — Przynieś jeszcze trochę rukoli. Stół wygląda już mało świeżo.
Zofia wstała i poszła do kuchni.
Dziesięć minut później, gdy ledwie zdążyła usiąść, Teresa znów się odezwała:
— A kiedy podasz danie główne? Piotr nie lubi długo czekać.
Zofia ponownie podniosła się z krzesła.
Po pewnym czasie jeszcze raz spróbowała usiąść obok męża. Teresa natychmiast głośno zauważyła:
— Zosiu, nie wymieniłaś kieliszków. Wszyscy już wypili wino, a ty sobie siedzisz.
Marek spoważniał.
— Mamo, Zofia przygotowywała wszystko przez cały dzień. Niech chociaż chwilę odpocznie.
— Oczywiście, synku — uśmiechnęła się Teresa. — Niech odpoczywa, kiedy goście wyjdą. Teraz trzeba trzymać poziom.
Zofia poczuła, że płoną jej policzki. Bez słowa wstała i poszła po czyste kieliszki.
Piotr i Anna wymienili spojrzenia. Zofia nie potrafiła odgadnąć, czy było w nich współczucie, czy raczej zwykła ciekawość. Tak czy inaczej miała wrażenie, że bierze udział w przedstawieniu, którego wcale nie chciała oglądać.
Kiedy wróciła, goście rozmawiali już o sztuce współczesnej. Anna opowiadała o wystawach, nowych kierunkach i postmodernizmie. Teresa gorliwie jej przytakiwała, udając znawczynię tematu.
Zofia doskonale wiedziała, że do tej pory teściowa nigdy nie interesowała się sztuką ani kulturą.
Ostrożnie zajęła miejsce na skraju krzesła obok Marka. Chciała choć przez kilka minut być przy nim w jego własny dzień.
Teresa pochyliła się ku niej i cicho powiedziała:
— Zosiu, chodź do kuchni. Potrzebuję twojej pomocy.
Synowa podniosła się i ruszyła za nią.
Przez chwilę naprawdę sądziła, że teściowa chce poprosić ją o wykonanie jakiejś konkretnej czynności. Jednak gdy tylko znalazły się w kuchni, słodki uśmiech zniknął z twarzy Teresy.
— Co ty tam tak wygodnie usiadłaś? — zapytała chłodno.
— Chciałam przez chwilę posiedzieć obok męża. Wszystko jest już przygotowane, naczynia są czyste.
— Nie widzisz, o czym oni rozmawiają? — ciągnęła Teresa. — Rozmawiają o sztuce, kulturze i poważnych sprawach. A ty siedzisz i mrugasz, jakbyś próbowała zrozumieć każde słowo.
Zofia zacisnęła dłonie.
— Przygotowywałam ten wieczór przez cały dzień. Chyba mam prawo na chwilę usiąść z własnym mężem.
Teściowa zaśmiała się krótko.
— Jeszcze jej się praw zachciało.
— Pani Tereso, naprawdę nie rozumiem, czego pani ode mnie chce.
Wtedy Teresa wypowiedziała zdanie, które przez długi czas miało wracać do Zofii w najmniej oczekiwanych chwilach:
— Z taką wiejską gębą idź do kuchni i nie przeszkadzaj porządnym ludziom odpoczywać!
Zofia znieruchomiała.
Rzeczywiście urodziła się w niewielkiej miejscowości pod Kielcami. Nigdy jednak nie uważała tego za powód do wstydu. Od młodości ciężko pracowała, zdobyła wykształcenie, sama zrobiła karierę i wszystko osiągnęła własnymi siłami.
Nie sądziła, że jest gorsza od osób urodzonych w stolicy. Nie umiała się płaszczyć, zabiegać o względy ani udawać kogoś, kim nie była.
Mimo to słowa teściowej zabolały ją wyjątkowo mocno.
— Co pani powiedziała? — zapytała cicho.
— Doskonale słyszałaś — odparła Teresa. — Przy stole siedzą ludzie przyzwyczajeni do innego poziomu rozmowy. Omawiają ważne rzeczy, a ty tylko im przeszkadzasz.
— Ja przeszkadzam?
— Tak. Nie masz o tym wszystkim pojęcia. Jeśli naprawdę życzysz Markowi dobrze, powinnaś znać swoje miejsce. Nie musisz siedzieć z nimi przy jednym stole. Masz pilnować kuchni.
Ręce Zofii zaczęły drżeć. Chciała krzyknąć, odpowiedzieć teściowej, że to ona zorganizowała całe przyjęcie i zapłaciła za większość produktów.
Jednak łzy ścisnęły ją za gardło.
Odwróciła się, wzięła talerz i zaczęła wycierać go ściereczką, byle tylko nie stać bez ruchu naprzeciwko Teresy.
Teściowa wróciła do salonu.
Zofia została sama w kuchni.
Marek wszystko zrozumiał
Minęło około dwudziestu minut. Zofia myła ostatnie naczynia, gdy w kuchni pojawił się Marek.
Spojrzał na jej twarz, zaczerwienione oczy i zaciśnięte usta.
— Zosiu, co się stało?
— Nic.
— Nie mów, że nic. Widzę, że coś jest nie tak.
Podszedł bliżej i delikatnie objął ją za ramiona. Zofia przez moment próbowała się odsunąć.
— Jestem po prostu zmęczona. Nie psujmy twoich urodzin.
Marek jednak nie zamierzał odpuścić.
— Co powiedziała mama?
Zofia zamknęła oczy. Przez kilka sekund milczała, a potem opowiedziała mu wszystko.