W kolejne soboty wracaliśmy do ogrodu. Powoli wyłaniał się spod chwastów i zaniedbania. Kamienne ścieżki odzyskiwały kształt, rabaty znów miały wyraźne brzegi, a Zosia znalazła małe metalowe tabliczki z nazwami roślin wybranych kiedyś przez Elżbietę.
Antoni pamiętał niemal wszystkie.
— Piwonie rosły tutaj — powiedział pewnego ranka.
— Skąd pan wie?
— Elżbieta je posadziła.
— Pamięta pan każdy kwiat?
— Nie.
Zawahał się.
— Tylko te, które wybrała ona.
Marta to usłyszała. Jej twarz złagodniała.
Antoni nigdy nie wspominał przy Zosi dawnego konfliktu w firmie. Pewnego dnia, kiedy pomagał pani Kowalskiej robić lemoniadę, usłyszałem jednak, jak kłócił się z Martą przy szklarni.
— Powinieneś był mi powiedzieć — mówiła Marta.
— Próbowałem.
— Wysyłałeś czeki.
— Wysyłałem listy.
— Listy z czekami.
— Uznałem, że praktyczna pomoc będzie bardziej przydatna niż wyjaśnienia.
— I właśnie to było problemem.
Głos Antoniego ściszył się.
— Co miałem zrobić? Pojawić się pod twoimi drzwiami po pogrzebie i powiedzieć siedemnastoletniej dziewczynie, że jej ojciec miał rację w sprawach, w których przez lata uważałem, że się mylił?
Marta milczała.
— Wstydziłem się — dodał Antoni.
— Nie tylko ty.
Odszedłem, zanim zauważyli, że słucham.
Tego wieczoru spytałem Martę, dlaczego odrzuciła pieniądze Antoniego. Składała pranie na kanapie.
— Pieniądze potrafią sprawić, że skomplikowane rzeczy wyglądają na proste.
— Nie rozumiem.
Złożyła koszulkę Zosi.
— Antoni myślał, że pomoc finansowa naprawi to, co stało się z tatą.
— Nie pomogłaby?
— Pomogłaby bardzo.
Zaskoczyła mnie ta odpowiedź.
— Więc dlaczego odmówiłaś?
Marta przestała składać ubrania.
— Bo byłam zła.
— Na niego?
— Na wszystkich.
Spojrzała w stronę pokoju, w którym spała Zosia.
— Mamy i taty już nie było. Miałam siedemnaście lat. Wszyscy mówili mi, co powinnam zrobić z wami. Krewni twierdzili, że powinniśmy zostać rozdzieleni, bo utrzymanie nas razem będzie zbyt trudne. Pracownik opieki społecznej mówił, że potrzebuję planu. Prawnik — że dokumentów. A potem milioner, którego nigdy nie spotkałam, napisał, że chce płacić za nasze życie.
— Myślałaś, że czegoś będzie chciał.
— Myślałam, że przyjęcie pomocy oznaczałoby przyznanie, że sami sobie nie radzimy.
— Ale nie radziliśmy sobie.
Marta uśmiechnęła się smutno.
— Nie. Nie do końca.
Po raz pierwszy usłyszałem, jak to przyznaje.
— Podejmowałam decyzje ze strachu, Kuba. Czasem przestraszeni ludzie nazywają strach niezależnością, bo niezależność brzmi silniej.
Usiadłem obok niej.
— Żałujesz, że odmówiłaś?
Długo się zastanawiała.
— Czasami.
Następnej soboty Antoni pokazał mi stare zdjęcie. Sprzątaliśmy półki w szklarni, kiedy znalazł pudełko ukryte za książkami o ogrodnictwie.
Na fotografii stał obok grupy pracowników przed rzędem niebieskich ciężarówek. Był młodszy, miał ciemne włosy i nie używał laski. Na końcu szeregu stał mój ojciec.
Rozpoznałem go natychmiast.
Tata wyglądał szczuplej, niż go zapamiętałem, ale uśmiechał się tak samo.
Antoni usiadł.
— Miał wtedy trzydzieści jeden lat.
— A pan?
— Czterdzieści osiem.
— Wygląda pan na ponurego.
— Prawdopodobnie taki byłem.
Odwróciłem fotografię. Ktoś zapisał na odwrocie datę, a pod nią innym charakterem pisma:
„Piotr Borkowski — pilnować go. Zadaje właściwe pytania”.
— To pan napisał?
Antoni skinął głową.
— Lubił go pan.
— Szanowałem go.
— Ale go pan zwolnił.
— Tak.
Nie próbował się bronić. To w jakiś sposób ułatwiło słuchanie.
— Co naprawdę się stało?
Antoni oparł się o krzesło.
— Twój ojciec odkrył, że budżet na konserwację pojazdów został zbyt mocno ograniczony. Prosił o dodatkowe środki. Zarząd zwlekał z odpowiedzią. W końcu zaczął przesuwać pieniądze z innych działów, żeby opłacić naprawy.
— Wolno mu było?
— Nie.
— Ale ciężarówki musiały być naprawione.
— Tak.
— Czyli zrobił właściwą rzecz.
Antoni spojrzał przez okno na ogród.
— Właściwą rzecz zrobił w niewłaściwy sposób.
Brzmiało to jak coś, co powiedziałaby Marta.
— Kiedy audytorzy odkryli przelewy, uznali, że ukrywa większe problemy. Później wyszło na jaw, że kilka raportów nie zostało złożonych na czas.
— Dlaczego je ukrył?
— Wstydził się, że naprawy wciąż nie są zakończone.
— To głupie.
— Tak.
Antoni uśmiechnął się słabo.
— Twój ojciec w końcu powiedział to samo.
— Co pan zrobił?
— Uwierzyłem swoim dyrektorom, kiedy powiedzieli, że Piotr zachował się nieodpowiedzialnie. Zwolniłem go.
— A później?
— Wiele lat później, podczas innego audytu, znalazłem wewnętrzną korespondencję. Wynikało z niej, że ci sami dyrektorzy odrzucali jego prośby o pieniądze, a mnie zapewniali, że program napraw jest w pełni finansowany.
— Powiedział mu pan?
Głos Antoniego ucichł.
— Próbowałem.
— Kiedy?
— Dwa tygodnie przed śmiercią twoich rodziców.
Otworzył szufladę biurka w szklarni i wyjął pożółkłą kopertę. Na przedzie widniało imię mojego ojca.
Piotr Borkowski.
Adres był naszym adresem. Pismo należało do Antoniego.
— Nigdy nie odpowiedział — powiedział.
— Dostał ten list?
— Nie wiem.
Wtedy do szklarni weszła Marta z tacą lemoniady. Zobaczyła kopertę, a jej twarz zmieniła się natychmiast.
