„Powiedz szczerze — czy jeszcze walczymy o przetrwanie, czy tylko oszalałyśmy?” — zapytała dziewczyna, patrząc w czarną paszczę jaskini, która miała stać się ich domem, choć cała dolina śmiała się z dwóch sierot przekonanych, że kamień może ocalić je przed zimą

Maria patrzyła na niego zaskoczona.

— Znał się pan na takich budowlach?

— Znałem? — prychnął Henryk. — Dziewczyno, w schronie przy kopalni spałem cieplej niż w eleganckim drewnianym domu mojego brata. Kamień nie przejmuje się modą. Dlatego głupcy mu nie ufają.

Emilia przysunęła się bliżej.

— To może się udać?

— Wszystko można zepsuć, jeśli buduje się bez rozumu. — Henryk postukał zgiętym palcem w rysunek. — Ale to tutaj? To nie jest głupie.

Nie miał już siły dźwigać belek, lecz z odległości dwudziestu kroków widział każdą krzywą linię. Wiedział, jak powinna zachowywać się mokra zaprawa, jak dym zmienia kierunek tuż przed tym, zanim stanie się niebezpieczny, i dlaczego odprowadzanie wody należy traktować jak religię, nawet jeśli nikt nie chce się do tego przyznać.

Następnego dnia wrócił z dłutami, dwiema pionownicami i workiem żelaznych zawiasów. Twierdził, że „od lat przeszkadzały mu w szopie”.

W kwietniu dołączyła do nich kolejna osoba.

Nazywała się Beata Warda, choć wszyscy mówili na nią Bietka. Była wdową o szerokich ramionach, ostrym spojrzeniu i sposobie mówienia, przy którym uprzejmość wydawała się zbędna. Jej mąż zginął trzy zimy wcześniej, gdy dach stodoły zawalił się pod ciężarem mokrego śniegu. Od tamtej pory Beata naprawiała wszystko sama, bo zależność od cudzej litości okazała się mniej niezawodna niż porządny młotek.

Przez niemal godzinę patrzyła, jak Maria i Emilia pracują, zanim się odezwała.

— Nie przyszłam was zachęcać.

Maria otarła pot z czoła.

— Po co więc pani przyszła?

— Chcę wiedzieć, czy mój mąż zginął dlatego, że pogoda jest okrutna, czy dlatego, że budowaliśmy jak idioci.

Nikt przez chwilę się nie odezwał.

Maria podała jej notes.

Beata czytała długo. Kiedy skończyła, jej twarz stała się zupełnie nieruchoma.

— Pokażcie mi podniesioną podłogę — powiedziała.

Maria pokazała.

Wyjaśniła konstrukcję belek, szczelinę pod spodem, sposób, w jaki zimno przenika przez bezpośredni kontakt z podłożem, potrzebę zatrzymania nieruchomego powietrza oraz powód, dla którego palenisko musi być masywne, a nie tylko ładne. Wytłumaczyła, że stała temperatura jaskini nie ogrzeje ich sama, lecz sprawi, że zima nie odbierze każdej odrobiny ciepła, które zdołają wytworzyć.

Beata słuchała z uwagą kobiety, która właśnie usłyszała spowiedź zmarłego.

Wreszcie powiedziała:

— Większość domów to tylko pudła błagające wiatr o litość.

Henryk, siedzący na kamieniu, mruknął z aprobatą.

W czerwcu gotowa była rama podłogi.

W lipcu siostry i ich pomocnicy ułożyli na belkach grube deski, tak ciasno dopasowane, że nawet okruch miałby trudności z przedostaniem się między nimi. Gdy Emilia po raz pierwszy przeszła po nich w samych pończochach, roześmiała się głośno. Był to tak nagły, zaskoczony śmiech, że Maria odwróciła się gwałtownie, sądząc, że siostra zrobiła sobie krzywdę.

— To nie czuje się jak kamień — powiedziała Emilia.

— Nie — odparła Maria. — Czuje się jak nasze.

W sierpniu zaczęła rosnąć przednia ściana.

Ścięły drzewa na zboczu, obrały je z kory, wycięły złącza i osadziły pod skalnym nawisem. Szczeliny wypełniły gliną, słomą, popiołem i żywicą sosnową. Henryk żądał, by każdy styk sprawdzać dwa razy. Beata uparła się na ławę ze schowkiem pod oknem, bo — jak twierdziła — „łatwiej przetrwać, kiedy wiadomo, gdzie stoją fasola i sól”. Emilia, gdy Maria nie patrzyła, wycinała małe kreski na wewnętrznej stronie framugi. Jedna kreska oznaczała każdy tydzień, w którym się nie poddały.

Wypadek wydarzył się we wrześniu.

Podnosiły ciężką belkę nad wejście, gdy jedna z tymczasowych podpór ześlizgnęła się z miejsca. Belka szarpnęła. Emilia, stojąca zbyt blisko, straciła równowagę i poleciała w stronę skalnego uskoku.

Maria ruszyła bez namysłu.

Objęła siostrę w pasie i obróciła się tak gwałtownie, że obie upadły na bok. Emilia wylądowała na niej, nie na kamieniu. Belka runęła dokładnie tam, gdzie przed chwilą znajdowała się jej głowa.

Przez kilka sekund nikt nie oddychał.

Potem w żebrach Marii wybuchł ból.

Beata znalazła się przy nich pierwsza.

— Emilia?

— Nic mi nie jest — wysapała dziewczyna.

— Mario?

Maria spróbowała usiąść, lecz nie zdołała. Świat zwęził się do białych iskier.

Henryk zaklął cicho, głosem starym jak kamień.

Beata ostrożnie dotknęła jej boku.

— Pęknięte żebro. Może dwa. Nie przebiły się całkowicie. Przez miesiąc każdy oddech będzie cię złościł.

Emilia wybuchnęła płaczem.

— Powinnyśmy przestać. Mario, musimy przestać. To miejsce prawie cię zabiło.

Maria leżała na podłodze, którą same zbudowały, i patrzyła na niedokończone wejście.

— Nie — wyszeptała.

— Jak możesz tak mówić?

— Bo prawie zabiła mnie spadająca belka. Nie jaskinia.

— To żadna różnica.

— Właśnie że ogromna. — Maria oddychała płytko. — Ludzie giną w stodołach, kościołach, kuchniach i łóżkach. To nie znaczy, że schronienie jest wrogiem. Wrogiem jest źle wykonana budowla. Niedbalstwo jest wrogiem. A także rezygnacja tylko dlatego, że Kamil Rogalski czeka, aż udowodnimy mu rację.

Emilia uklękła obok, drżąc.

— A jeśli naprawdę ma rację?

Maria odwróciła głowę ku siostrze.