Nie potrafiła.
Kiedy goście poszli spacerować po parku, Maria narzuciła sweter i weszła na trzecie piętro do sąsiadki.
Teresa Nowak otworzyła jej w okularach, trzymając w dłoni gazetę z krzyżówką.
— Pani Tereso, aż mi głupio… Czy mogłaby mi pani pożyczyć do emerytury? Goście przyjechali bez zapowiedzi, rodzina Stefana. Chcą, żeby wszystko było jak należy.
Sąsiadka nic nie odpowiedziała.
Podeszła do kredensu, wyjęła portfel schowany pod porcelanową baletnicą i odliczyła potrzebną sumę.
Potem zatrzymała dłoń Marii w swojej ręce.
— Oczywiście, dziecko. Ale posłuchaj starej, głupiej kobiety. Jeśli ktoś przyjeżdża bez uprzedzenia z wielką walizką, a później jeszcze dyktuje gospodyni, co ma podać, to znaczy, że nie przyjechał wyłącznie w odwiedziny. Powiedz im, jak wygląda wasza sytuacja.
— Nie mogę. Wstyd mi.
— Wstydzić powinni się nie ty — westchnęła Teresa. — No dobrze, sama zdecydujesz. Tylko patrz uważnie i nie zamykaj oczu.
Wieczorem stół uginał się od jedzenia.
Maria upiekła schab ze śliwkami, zrobiła sałatkę jarzynową, śledzie w śmietanie i sałatkę z wątróbką.
Iwona jadła z apetytem, chwaliła gospodynię i kilka razy dokładała sobie na talerz.
Na koniec odchyliła się na krześle i westchnęła z rozmarzeniem:
— Wszystko było pyszne, Marysiu. Tylko do herbaty miałabym ochotę na prawdziwy tort orzechowy. Taki z kremem, nie byle jaki. Jesteśmy przecież w mieście.
Nazajutrz Maria ponownie poszła do Teresy.
A potem udała się do cukierni.
Tort kosztował niemal tyle, ile zwykle wydawała na jedzenie przez cały tydzień.
Niosła duże pudełko przewiązane cienkim sznurkiem i myślała o zimowych butach, na które odkładała pieniądze od wiosny.
Buty musiały poczekać.
Tego samego wieczoru Stefan, promieniejąc z radości, oznajmił:
— Iwona z Markiem postanowili zostać jeszcze tydzień! To nie wspaniale?
Maria oparła się plecami o framugę.
— Stefanku — Iwona natychmiast ujęła brata pod ramię — po tej kuchennej kanapie kręgosłup dosłownie mi odpada. Może przeniesiemy się do pokoju, a wy pójdziecie spać do kuchni? Jesteście u siebie, jakoś sobie poradzicie.
— Oczywiście! — Stefan odpowiedział od razu, nawet nie patrząc na żonę.
Maria bez słowa wyjęła z szafy świeżą pościel i pościeliła gościom własne łóżko.
To samo, w którym spała prawie czterdzieści lat.
Kuchenna kanapa rzeczywiście była niewygodna.
Zapadała się pośrodku, a jedna ze sprężyn wbijała się Marii prosto w żebro.
Leżała na boku i starała się nie poruszać.
— Stefek, kiedy oni w końcu wyjadą? — szepnęła. — Prawie nie mamy już pieniędzy na chleb. Już dwa razy pożyczałam od Teresy.
— Marysiu, tylko nie zaczynaj. Niech ludzie choć raz porządnie zjedzą.
Chciała odpowiedzieć, lecz z pokoju dobiegły przyciszone głosy.
Drzwi od dawna, od czasu gdy budynek trochę osiadł, nigdy nie domykały się całkowicie.
— Jeszcze trochę wytrzymaj — szeptała Iwona. — W czwartek Stefan wszystko podpisze i mieszkanie będzie nasze. Sprzedamy je, a potem przeniesiemy się do Krakowa.
— A Maria? — zapytał głucho Marek.
— Co z Marią? Przez całe życie milczy. Teraz też będzie milczeć.
Sprężyna przestała uwierać.
Maria nie czuła już nic.
Tylko chłód, który powoli wspinał się od stóp aż do gardła.
Wreszcie zrozumiała, po co była ta wielka walizka.
Rano, gdy tylko Iwona i Marek wyszli na targ, Maria zamknęła drzwi wejściowe na oba zamki i usiadła naprzeciwko męża.
— Co dokładnie zamierzasz podpisać w czwartek?
Stefan najpierw udał zdziwienie.
Później spojrzał żonie w oczy.
I natychmiast jakby uszło z niego całe powietrze.
Opowiadał długo, chaotycznie i z trudem składał kolejne zdania.
Wiosną zadzwoniła Iwona i zaproponowała mu „wyjątkowo korzystną zamianę”.
Ich mieszkanie miało zostać wymienione na jej dom na wsi.
Dom z działką i sadem.
Do tego Iwona obiecywała dopłatę.
Właśnie dzięki tej dopłacie Stefan chciał spłacić wszystkie swoje długi.
— Dom z ogrodem, Marysiu — tłumaczył cicho. — Świeże powietrze, własna ziemia. Pomyślałem, że mogłoby ci się spodobać…
— A zapytać mnie o zdanie nie zamierzałeś?
Nie odpowiedział.
— Stefan, oni chcą wyrzucić nas z naszego własnego mieszkania. Rozumiesz?
Mężczyzna zakrył twarz dłońmi.
Maria patrzyła na jego siwe włosy i sama nie wiedziała, co czuje silniej — gniew czy żal.
— Gdzie jest notariusz?
Kancelaria notarialna mieściła się na parterze pięciopiętrowego budynku przy ulicy Marszałkowskiej.
Maria przyjechała autobusem pół godziny przed wyznaczoną godziną.
W korytarzu, na obitych sztuczną skórą krzesłach, już siedzieli Iwona i Marek.
— Ojej, Marysiu! — Iwona natychmiast zerwała się z miejsca. — My tylko załatwiamy tu własne sprawy…
Drzwi gabinetu otworzyły się.
Młoda notariusz w okularach uśmiechnęła się uprzejmie.
— Proszę wejść. Dokumenty są już przygotowane. Wystarczy złożyć podpisy.
Maria weszła pierwsza.
Usiadła przy biurku.
I poprosiła o pokazanie dokumentów.
Notariuszka lekko się zdziwiła, ale podała jej teczkę.
Maria czytała powoli. Palcem przesuwała po kolejnych linijkach, tak jak kiedyś pomagała wnukom składać pierwsze słowa.
Mieszkanie w Warszawie.